(۵)
سیادت (عزت مسلمانان) در قرآن و نهج‏البلاغة

آقابابایى، عزت‏اللَّه

كارشناسى ارشد علوم قرآن و حدیث
دانشگاه آزاد اسلامى اراك
استاد راهنما: حجةالاسلام آشتیانى، محمّدرضا
استاد مشاور: حجةالاسلام راغبى، محمّدعلى
۱۳۷۶
۱۲۰ ص

این تحقیق در نظر دارد كه با بررسى زمینه‏هاى پیشرفت امّت اسلامى در زمان پیامبر اسلام و در قرون اوّلیه و تطبیق آن با علل عقب‏ماندگى ملل مسلمان در قرون اخیر، با استفاده از قرآن كریم، نهج‏البلاغة و احادیث شریف، میزان تأثیر این عوامل را در سیادت و عزّت مسلمانان و یا انحطاط آنان، تا حدّ امكان، مشخّص نماید. فصل‏هاى پنجگانه این پایان‏نامه، بیانگر این مطالب است.
موضوع مورد نظر در این تحقیق، بررسى علل و عواملى است كه موجب انحطاط و عقب‏ماندگى مسلمانان شده و همین‏طور، عواملى كه باعث پیشرفت و عزّت و عظمت آنان در ابتداى دعوت اسلامى شد. طبیعى است كه در پرتو واقف شدن به چنین شناختى در نحوه تنظیم ارتباط در معاشرت فردى و جمعى و نهایتاً ارتباط با ملل غیر مسلمان - كه امروزه برخى از آنان خود را قیم جهان مى‏دانند - تغییراتى حاصل خواهدشد و حتّى زندگى روزمرّه انسان‏هاى آن جامعه، دچار تغییر و تحوّل اساسى شده، افراد نسبت به سرنوشت سایر همنوعان و جامعه خویش، احساس تعهّد و مسئولیت‏پذیرى بیشترى مى‏نمایند. همچنین شناسایى راه‏هاى عقب‏افتادگى مى‏تواند به مثابه مشعلى فروزان، فرا روى انسان‏هاى به استضعاف كشیده شده، نورافشانى كند و آنان را به سرچشمه‏هاى كرامت، عزّت و فضیلت، رهنمون شود. در واقع، این اشاره به گذشته افتخارآمیز در مدّتى خاص در گذشته، توأم با انحطاط در زمانى دیگر، نظاره‏اى به آینده روشن نیز خواهد بود.
در فصل اوّل كه با یك مقدّمه آغاز شده، نگارنده به بیان نكاتى از قبیل تاریخچه بحث، بیان مسئله، پرسش‏هاى تحقیقاتى، اهداف بحث، حدود و اهمّیت بحث و تعریف اصطلاحات پرداخته است. در فصل دوم نیز نگارنده با ذكر منابع مورد استفاده در تحقیق، سیر مطالعات خود را نشان مى‏دهد. در فصل سوم، روش، رهیافت ، طرح و فن تحقیق، توضیح داده شده است. فصل چهارم كه داراى چهار بخش است، به ارائه و تجزیه و تحلیل اطّلاعات پرداخته است و نخست، در بخش اوّل، ضرورت بحث از موضوع، سیادت از دیدگاه قرآن كریم، اختصاص عزّت و كبریا به ذات حق، و طلب عزّت از غیر خدا بررسى شده است. در بخش دوم پایان‏نامه نیز مباحثى از قبیل وضعیت امّت پیامبرصلى الله علیه وآله قبل از اسلام و عوامل پیشرفت مسلمانان، مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. در بخش سوم، عوامل انحطاط مسلمانان شمرده شده كه در بین عوامل، به چهارده عامل عمده اشاره شده است. در بخش چهارم نیز زوال و انهدام تمدّن‏ها از دیدگاه‏هاى مختلف، بیان شده است در این زمینه، دیدگاه قرآن، نهج‏البلاغة و سپس جامعه‏شناسان، مدّ نظر نگارنده قرار گرفته است. فصل پنجم، استنتاجات و پیشنهادهاى مربوط به عوامل پیشرفت و پسرفت مسلمانان مطرح شده و یك نتیجه كلّى از بحث‏هاى فصل قبل بیان شده است.