(۴)
جنگ روانى از دیدگاه قرآن و سیره نبوى

قاسمى، غلامرضا

كارشناسى ارشد علوم قرآن و حدیث
مركز آموزش عالى تربیت مربّى عقیدتى، سیاسى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى
استاد راهنما: حجةالاسلام آشتیانى، محمّدرضا
استاد مشاور: حجةالاسلام نجفى، زین‏العابدین
۱۳۸۰
۱۸۶ صفحه

بررسى جنگ روانى از دیدگاه قرآن و سیره نبوى، موضوع این تحقیق توصیفى است. نگارنده، به منظور بررسى مسئله، به بیان فرضیه‏هایى پرداخته است. وى نخست به بیان موضع اسلام در برابر جنگ روانى پرداخته و سپس روش استفاده جنگ روانى از نظر اسلام را شرح و بسط داده است. سپس نگارنده، به چهار نتیجه كلّى رسیده است:
۱ـ استفاده از هر ابزارى در دو جهت مثبت و منفى امكان‏پذیر است و جنگ روانى، یكى از این ابزارهاست. ۲ـ اسلام، استفاده از هر وسیله مشروعى را در جهت نجات انسان و جامعه و هدایت آنها به‏سوى كمال، جایز مى‏شمارد و در مواردى از امكاناتى چون جنگ روانى نیز استفاده مى‏كند. ۳ـ در قرآن كریم نیز آیاتى دالّ بر استفاده مطلوب از جنگ روانى براى مقابله جنگ روانى دشمن و خنثا كردن توطئه‏هاى آنان وجود دارد. ۴ـ در سیره نبوى هم موارد متعدّدى وجود دارد كه بر استفاده مطلوب از جنگ روانى صحّه‏گذارده است. بنا بر این، مى‏توان این نتیجه را گرفت كه از دیدگاه اسلام، از شیوه‏ها و روش‏هاى مشروع جنگ روانى مى‏توان در جهت سعادت انسان استفاده كرد و خطرها و تهدیدهاى دشمن را برطرف ساخت.
این پایان نامه، داراى یك مقدّمه و پنج فصل با بخش‏هاى مختلف است.
در مقدّمه، نخست به طرح كلّى مسئله و تاریخچه پیدایى و به كارگیرى موضوع پرداخته شده و سپس با بررسى آثار اوّلیه، منابع اصلى تحقیق، به دو دسته تقسیم شده است: دسته اوّل، منابعى كه درباره جنگ روانى و تبلیغات به بحث و بررسى پرداخته‏اند؛ دسته دوم، قرآن و كتب تفسیرى و تاریخى در مورد سیره نبوى . گفتنى است كه مفسّران و مورّخان یا به این پدیده اشاره‏اى نكرده‏اند و یا به طور استطرادى از آن سخن به میان آورده‏اند.
نگارنده، سپس در ادامه هدف تحقیق را بیان كرده و با بیان روش تحقیق، تعریف مفاهیم تحقیق، حدود و نقطه تمركز تحقیق، فواید تحقیق و سازماندهى تحقیق، مقدّمه را به انجام رسانده است.
فصل اوّل از دو بخش تشكیل شده است. در بخش اوّل، معانى واژه‏هاى كلیدى، مفهوم جنگ، جنگ روانى، معناى شایعه، معناى واژه تخریب، و معنا و مفهوم تبلیغات توضیح داده شده، و در بخش دوم، تاریخچه به كارگیرى اصطلاح «جنگ روانى» توضیح داده شده است.
فصل دوم نیز دو بخش دارد: در بخش اوّل كه جنگ روانى از دیدگاه قرآن بررسى شده، به دو دسته از آیات اشاره شده و معناى بغى، فتنه و تشكیك در دین توسط منافقان، سپاهیان نامرئى، بدگمانى بر خدا، جنگ روانى علیه عهدشكنان، ایجاد جنگ روانى براى جلوگیرى از لغزش و كمك به تحقّق امر الهى، توضیح داده شده است.
فصل سوم، داراى دو بخش است: در بخش اوّل، نگاهى به جنگ روانى بر علیه سیره نبوى و اقدامات پیامبرصلى الله علیه وآله در مقابله با جنگ روانى دشمن كه در غزوات به كار مى‏گرفت، عنوان شده است.
فصل چهارم، درباره یكى از ابزارهاى مؤثّر در جنگ روانى، یعنى واژه «شایعه» است. محقّق، نخست، معناى شایعه‏پراكنى در عرف عمومى را بیان كرده و سپس به بررسى معناى شایعه در آیات قرآن كریم و سیره نبوى پرداخته و در ادامه، درباره انگیزه شایعه‏پراكنان، انواع شایعه و غلبه بر شایعه بحث نموده است و در پایان این فصل، به یكى دیگر از ابزارهاى جنگ روانى - كه تبلیغات منفى است - اشاره دارد و بر این عقیده است كه این حربه، بیشتر براى تخریب و ترور جایگاه شخصیت‏هاى ممتاز الهى استفاده مى‏شود.
فصل پنجم، درباره شیوه‏هاى كاربردى جنگ روانى بر علیه امّت اسلامى است كه این فصل، خود در پنج بخش مطرح شده است. در بخش اوّل به توضیح یكى از راه‏هاى كاربردى این موضوع، یعنى شبهه‏افكنى و ایجاد تردید در باورهاى دینى مردم پرداخته و وارد توضیح معنا و مفهوم شبهه و مصداق‏هاى آن شده است. در بخش دوم، به شیوه دیگر، یعنى تحریف در نصوص دینى اشاره شده و در بخش سوم، بدعت و تفسیر به رأى و در بخش چهارم، به ناامید كردن مردم نسبت به آینده اسلام و انقلاب اشاره شده و در نهایت در بخش پنجم، استفاده از مفاهیم سیال فرهنگ بیگانه و بسترسازى براى ورود آن از دیگر شیوه‏هاى كاربردى در جنگ روانى برشمرده شده است.