(۵)
بررسى اسرار و احكام فقهى از دیدگاه نهج‏البلاغة

فیاضى، ناهید

كارشناسى ارشد فقه و مبانى حقوق اسلامى
دانشگاه آزاد اسلامى اراك
استاد راهنما: گرجیان، محمّدمهدى
استاد مشاور: آشتیانى، محمّدرضا
۱۳۷۹
۳۸۳

این تحقیق برآن است كه مسئله بررسى اسرار احكام فقهى را در نهج‏البلاغة مورد بررسى دقیق قرار دهد و به سؤالاتى از این قبیل پاسخ دهد كه: آیا احكام، داراى اسرارند؟ اسرار احكام بایدها (حلال‏ها) در اسلام چیست؟ فلسفه اسرار احكام نبایدها (حرام‏ها) در اسلام چیست؟ و بررسى دین از راه دانش، چگونه است؟
در ضمن تحقیق نیز گاهى نویسنده به مطالبى برخورد كرده كه جنبى بوده و در ارتباط با موضوع است، ولى اصل موضوع نیست. لذا به این مطلب جنبى توجّه داشته و آن را جهت تأكید بر اصل موضوع، آورده است.
خلاصه این مباحث جنبى به این ترتیب عنوان شده است: ۱ . نظریات دانشمندان غربى درباره روزه، ۲ . نماز و روزه در دیگر مذاهب، ۳ . مسئله‏اى به مانند جهاد كلّى (كه در آن، به بیان عظمت روزه پرداخته) ۴ . احادیث و سخنان بزرگان.
با مطالعه وسیع، مى‏توان پى‏برد كه از نظر عقلى و نقلى، آن خدایى كه همیشه مصلحت را براى بندگانش رقم زده، حتماً در ارسال احكامش نیز مصلحتى و سرّى در كار بوده است. با مراجعه به آیات قرآن كریم، احادیث، خطبه‏ها، نامه‏ها و كلمات قصار در نهج‏البلاغة مى‏توان به این اسرار پى برد و به آنهایى كه فرستادن بعضى از احكام را فقط تحمّل مشقّت براى آدمى مى‏دانند، جوابى دندان‏شكن داد كه بدانند و یقین پیدا كنند كه هیچ حكمى از احكام الهى، بدون دلیل نبوده است و همه احكام الهى در پشت سرِ خود، اسرارى دارند كه البته دانستن اسرار احكام، اطاعت و پیروى از آنها را براى ما لذّتبخش مى‏نماید.
این پایان‏نامه، داراى پنج فصل با عناوین متنوّع است.
فصل نخست را عناوینى چون: تألیف و جمع‏آورى نهج‏البلاغة، تاریخچه مطالعات، بیان مسئله، فرضیات، اهداف مطالعات، حدود مطالعات، اهمّیت مطالعات و تعریف اصطلاحات پژوهشى تشكیل مى‏دهد.
فصل دوم به بررسى كتاب‏هاى كلیدى درباره نهج‏البلاغة، مانند الكاشف، الهادى إلى موضوعات نهج‏البلاغة، غررالحكم و الدلیل على موضوعات نهج‏ البلاغة پرداخته است.
نویسنده، در فصل سوم، شناس‏نامه نهج‏البلاغة را آورده و علّت این را كه براى پژوهش خود، این كتاب را انتخاب نموده، شرح داده است.
فصل چهارم - كه مفصّل‏ترین فصل و موضوع اصلى بحث را تشكیل مى‏دهد - خود از بخش‏هاى مختلفى تشكیل شده كه در آنها به تجزیه و تحلیل یكْ یكِ اسرار احكام فقهى در نهج‏البلاغة پرداخته، كه بخش‏هاى عنوان شده به ترتیب عبارت‏اند از: نماز، روزه، خمس و زكات، حج، امر به معروف و نهى از منكر، جهاد، تقیه.
نگارنده، در هر بخش با تعریف واژه مربوط و كاربرد هر یك در اصطلاحات و محاورات عرفى و بیان اقسام و ادلّه تشریع هر كدام، ادلّه و اصول مربوط به هر عنوان را به طور مفصّل، مورد نقض و ابرام قرار داده و آیات الأحكام هر موضوع را با دلیل مخصوص به آن، شرح داده است.
فصل پنجم، استنتاجات و پیشنهادهاى محقّق در بحث است و توصیه‏هایى نیز در این زمینه دارد. وى، پایان‏نامه خود را با ضمایمى چون فهرست خطبه‏ها، نامه‏ها و حكمت‏ها، و احكام در نهج‏البلاغة به پایان مى‏برد.