(۳)
بررسى نقش غلات در جعل حدیث

طلاكوبى، فروغ

كارشناسى ارشد علوم قرآن وحدیث
دانشكده اصول دین قم
استاد راهنما: معارف، مجید
استاد مشاور: بهشتى، احمد
۱۳۸۰
۲۹۳ ص.

در این پایان‏نامه، نگارنده، ابتدا به كلّیاتى از قبیل تعاریف مربوط به غلو و جعل و وضع پرداخته و سپس با بیان سابقه تاریخى غلات، عقاید كلّى این گروه را یادآور شده است. همچنین به بررسى علل و انگیزه‏هاى جعل حدیث و اهداف و نیات این گروه در این راستا پرداخته و نمونه‏هایى از احادیث جعلى درباره مسائل گوناگون را نقل نموده است. در خاتمه نیز موقعیت این احادیث را در كتب موجود، بررسى كرده است.
این نوشته، در حدّ توان، سعى دارد گوشه‏هایى از این حركت سازمان‏یافته و آگاهانه را بررسى كند تا روشن شود غلات، به كلّى از مذهب تشیع به دور بوده‏اند و تنها به جهت مخدوش ساختن چهره نورانى شیعه، خود را در صف شیعیان جا زده‏اند. لذا در این پایان‏نامه، سعى شده تا با شناخت افكار و عقاید غالیان، به نقش آنها در مسیر جعل حدیث پرداخته شود. از این‏رو، ذیل دو بخش و هفت فصل، این مهم بررسى شده است.
بخش اوّل، «غلات و عقاید فرقه‏اى» عنوان گرفته است در فصل اوّل این بخش، كلّیات و تعاریف موجود در مسئله از دیدگاه لغت و اصطلاح و نظر مفسّران، مورد كند و كاو قرارگرفته و سپس به صورتى گسترده، این مبحث از منظر روایات بررسى شده و سپس از نظر دیدگاه كلامى رجالى شیعه و سنّى بررسى شده است.
فصل دوم با عنوان «بررسى سابقه تاریخى غلات» به چند گروه از فرقه‏هایى منتسب به این عقیده از قرن اوّل هجرى تا غیبت كبرا و پس از آن، اشاره شده است.
فصل سوم، درباره علل و انگیزه‏هاى غلو است، كه از عوامل مهم آن، تكّبر و خودخواهى، بى‏بندوبارى اباحیگرى و ناآگاهى توده‏هاى مردم برشمرده شده است.
فصل چهارم به بررسى عقاید غلات پرداخته و عقاید آنان را در زمینه‏هاى مختلف فكرى - عقیدتى مورد بحث و نظر قرار داده است.
بخش‏دوم با عنوان «جعل حدیث در كارنامه غلات»، داراى سه فصل‏است كه در فصل اوّل آن، گزارشى درباره جعل حدیث در اسلام آمده‏است.
نگارنده در این بخش، درباره موضوعاتى مانند: معناى لغوى و اصطلاحى جعل، حدیث موضوع، تاریخ جعل در حدیث از دیدگاه‏هاى مختلف، و علل و انگیزه‏هاى جعل حدیث، پرداخته و دو علّت عمده براى جعل حدیث را عامل سیاسى و عامل فرهنگى مى‏داند و عواملى از قبیل: دنیامدارى، عوامل تربیتى و تبلیغى، تعصّبات ملّى، عناد و زندقه را نیز در مرتبه‏هاى بعدى این عوامل برمى‏شمرد.
فصل دوم، در باب نقش غلات در مسیر جعل حدیث است. در این فصل كه داراى بخش‏هاى مختلف است، كیفیت حدیث‏سازى، اهداف غلات در این زمینه، موضعگیرى ائمه اطهار: در برابر غلات، ذكر نام غالیان مشهور، محورهاى جعل حدیث از جانب غلات، نمونه‏هایى از جعلیات غلات در محور معاد، و همچنین دو محور غلو در صفات و فضائل، از جمله مباحثى است كه این فصل را تشكیل مى‏دهند.
نگارنده در خاتمه، ضمن بررسى موقعیت روایات غلات در كتب موجود، معیارهاى تشخیص احادیث موضوع، روایات جعلى در حوزه كلام و روایات جعلى در حوزه قرآن، با یك نتیجه‏گیرى كلّى از بحث‏ها، مطالب خود را خاتمه مى‏دهد.