159
آشنايی با دانش و منابع رجالی شيعه

شایان ذکر است که مقدمه معجم رجال الحدیث به دلیل اهمیت مباحث رجالی‌اش از سوی عبدالهادی فقهی‌زاده به فارسی برگردانده شده و در سال ۱۳۷۶ با عنوان درآمدی بر علم رجال چاپ شده است.

ملحقات

چاپهای معجم رجال الحدیث

پس از پایان تألیف كتاب در سال ۱۳۹۰ هجری و نشر آن در ۲۳ جلد، در نجف اشرف و سپس بیروت تجدید چاپ شد. مرحوم آیت الله خویی پس از تألیف این كتاب نیز، با همه مسئولیتهای سنگینی كه بر عهده داشتند، در آن بازنگری کرده‌اند و پس از چهار بار چاپ نسخه اول این كتاب، تجدید نظرهای مؤلف در چاپ پنجم آن در ایران و در ۲۴ جلد به دست گروهی زیر نظر ایشان انجام شد. گزارش این تجدید نظرها از نظر محتوایی و شكلی به قرار زیر است:

۱. از نظر محتوایی: برخی مبانی رجالی مؤلف كه در مقدمه معجم آمده بود، بازنگری شد و نظر ایشان تغییر یافت. از جمله ایشان در مقدمه معجم رجال الحدیث وثاقت تمامی راویانی را كه نامشان در اسناد كامل الزیارات بود، پذیرفته بودند، اما نظر ایشان به وثاقت مشایخ بدون واسطه ابن‌قولویه در كامل الزیارات تغییر یافت؛ بنابراین، بسیاری از افراد تحت این قاعده خارج شدند.

همچنین جمعی از راویانی كه پیش‌تر نام ایشان در كتاب نیامده بود، اضافه شد که افزون بر سی عنوان است. از اینکه بگذریم در اختلاف كتابها و نسخه‌ها و طبقه راویان نیز بازنگریهایی صورت گرفت و مطالبی به آن اضافه شد.

۲. از نظر شكلی: چند گونه اختلاف شكلی نیز بین دو نسخه كتاب وجود دارد. از جمله آنكه در نسخه دوم كتاب این كارها انجام گرفته است:

ـ تصحیح اشتباهات چاپی، به ویژه در نام راویان؛

ـ تصحیح مطالب نقل‌شده به صورت دقیق و در پرانتز قرار دادن آنها؛

ـ مقابله مطالب نقل‌شده با مصادر آنها؛

ـ تصحیح شماره روایات در متن كتاب و در تفصیل طبقات راویان؛

ـ تنظیم كتاب در ۲۴ جلد و اختصاص یک جلد به فهرستها؛

ـ تهیه فهرست تفصیلی برای هر جلد با تعیین جلد و صفحه عناوین ارجاعی.

این نسخه از كتاب به عنوان چاپ پنجم معجم رجال الحدیث در سال ۱۴۱۳ هجری در ایران به چاپ رسیده است.

جلسه بیست و یکم

آشنایی با کتب تحقیقی رجالی


آشنايی با دانش و منابع رجالی شيعه
158

كه آدرسها طولانی بوده است، فهرست آنها در پایان هر جلد از كتاب با عنوان «تفصیل طبقات الرواة» ارائه شده است.۱

آدرسها به ترتیب مرویٌ‌عنه مرتب شده است و راویانِ متفاوت در ضمن آن آمده‌اند. در این قسمت، به ترتیب تاریخی به كتب حدیثی آدرس داده است؛ یعنی، ابتدا كافی، سپس من لا یحضره الفقیه، تهذیب الأحكام و استبصار ذكر شده‌ است.

كتابهایی بر محور معجم رجال الحدیث

از آنجا كه این كتاب جامع و كامل و در عصر حاضر منحصر به فرد است، لذا فهرستها و نمایه‌هایی برای آسان‌سازی استفاده از كتاب فراهم آمده است؛ از جمله:

۱. دلیل معجم رجال الحدیث؛ از محمدسعید طریحی؛ اولین فهرست الفبایی نام راویان بر اساس معجم رجال حدیث است كه در شانزدهم رمضان المبارک ۱۴۰۶ هجری تألیف شده است.

۲. المعین علی معجم رجال الحدیث؛ نویسنده فهرست نام رجالی را كه در معجم رجال الحدیث وجود داشته است با مختصری اطلاعات درباره آنها ارائه كرده است.

۳. المفید من معجم رجال الحدیث از محمد جواهری؛ نویسنده خلاصه نظر آیت الله خویی را درباره هر راوی در یک سطر با ذكر آدرس چاپهای مختلف كتاب آورده است. این كتاب برای دست‌یابی سریع به آخرین نظر مطرح‌شده در معجم رجال الحدیث بسیار مفید است. در این کتاب نام تمامی راویان موجود در معجم رجال الحدیث آمده است. صفحات این کتاب به صورت جدولی تنظیم شده که شرح آن چنین است:

در هر صفحه سه ستون در سمت راست صفحه در نظر گرفته شده است که شماره عنوان را بر اساس چاپ نجف (با رمز «ن»)، چاپ بیروت (با رمز «ب») و چاپ تهران (با رمز «ط») مشخص کرده است. سپس عنوان راوی به صورت تیره و مختصر اطلاعات رجالی معجم رجال الحدیث درباره راوی به خط معمولی آمده است. اطلاعات ذکرشده در برابر نام هر راوی عبارت است از:

۱. وثاقت و حسن یا عدم آنها؛

۲. تعیین اینکه راوی از اصحاب کدام امام است؛

۳. نام امامی که راوی بدون واسطه از او نقل کرده است (در صورت وجود)؛

۴. تعداد روایات راوی در کتب اربعه (در صورت کم بودن و مختصر بودن)؛

۵. اشاره به داشتن کتاب یا اصل (در صورتی که راوی مؤلف باشد)؛

۶. بیان حکم طریق شیخ طوسی یا صدوق یا هر دوی آنها به راوی در مشیخه من لا یحضره الفقیه یا تهذیب الأحکام یا استبصار؛

۷. ذکر برخی خصوصیات راوی؛

۸. بیان اتحاد راوی با این نام و با نام دیگر او و یا مغایرت آنها با یکدیگر.

مؤلف هر یک از این اطلاعات را با خط تیره از یکدیگر جدا کرده است. تعبیرات توثیق خاص مانند: ثقةٌ ثقةٌ، ثقةٌ، و ثقةٌ فی الحدیث را از شرح حال راوی در معجم رجال الحدیث در همان عنوان یا در عنوان متحد با آن نقل کرده است. همچنین توثیقات عام مانند: راوی در تفسیر قمی، راوی در کامل الزیارات، مشایخ نجاشی و... را ذکر کرده است.

لازم به یادآوری است که در مواردی که به روایت شخص اشاره‌ای نشده است، به معنای نبودن روایت برای آن عنوان است.

1.. برای نمونه، ر.ک: موسی بن ‌عمر، ج ۲۰، ص ۶۵ و ۳۸۳؛ نعیم بن ‌ابراهیم، ج ۲۰، ص ۱۸۹ و ۴۱۴.

  • نام منبع :
    آشنايی با دانش و منابع رجالی شيعه
    موضوع :
    علم رجال
تعداد بازدید : 47617
صفحه از 178
پرینت  ارسال به