1
آموزش فلسفه

آموزش فلسفه جلد اول

مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور: آموزش فلسفه مولف محمدتقی مصباح یزدی

مشخصات نشر: تهران سازمان تبلیغات اسلامی،معاونت فرهنگی ۱۳۶۴.

مشخصات ظاهری: ج: جدول

شماره کتابشناسی ملی: ۲۴۸۷۶۶۲

مقدمه مؤلف

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین

سالیان درازی بود که از وضع برنامه‌های درسی در حوزه‌های علمیه و کمبود مواد و کتب درسی و نارسایی کیفیت تدریس بویژه در زمینه فلسفه رنج می‌بردم و آرزو می‌کردم که شرایطی فراهم شود که بتوان طرحی نو درانداخت و به این اوضاع سر و سامانی بخشید ولی در شرایط خفقان‌بار رژیم طاغوتی و فشارهایی که مخصوصا بر روحانیت وارد می‌کرد و محدودیتها و تنگناهایی که برای حوزه‌های علمیه به وجود می‌آورد امکان تحقق این آرزو دشوار می‌نمود و کاری که موفق شدیم در آن دوران انجام دهیم این بود که در مؤسسه در راه حق بخش آموزش را تاسیس کردیم و با امکانات بسیار محدود برنامه میان مدتی برای تکمیل دروس گروهی از فضلاء جوان حوزه به اجراء گذاشتیم که شامل موادی مانند تفسیر موضوعی قرآن کریم فلسفه تطبیقی اقتصاد اسلامی زبان خارجه و غیرها بود تا اینکه خدای متعال بر ملت مسلمان ایران منت نهاد و مبارزات و فداکاریهای چند ساله ایشان را تحت رهبری حضرت امام خمینی - مد ظله العالی - به پیروزی رسانید و رژیم ضد اسلامی پهلوی را سرنگون ساخت و شرایط مناسبی برای فعالیتهای سازنده و رشد یابنده فراهم آمد.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیروهای رهایی یافته از بندهای استعمار و استبداد به تکاپو افتادند و به بازشناسی کمبودها و نارساییها و رفع و جبران آنها پرداختند و از جمله جامعه روحانیت که بزرگترین سهم را در این انقلاب فرهنگی و سیاسی داشت پس از دهها سال ممنوعیت از ایفاء نقش اساسی خود در بهتر شناختن و بهتر شناساندن حقایق اسلام و دفاع از مواضع نظری و عملی آن زمینه مساعدی برای افزودن تلاشها و کوششها یافت.

ولی دسیسه‌ها و توطئه‌هایی که از طرف دشمنان اسلام چیده می‌شد و به دست بعضی از گروههای سیاسی داخلی به اجراء درمی‌آمد مجال نمی‌داد که همه روحانیان شایسته به انجام وظیفه اصلی خودشان بپردازند و شرایط خاص بعد از انقلاب ایجاب می‌کرد که بسیاری از ایشان در دستگاههای قانونگذاری و قضائی و حتی اجرائی شرکت کنند تا داستان مشروطیت تکرار نشود و انقلاب از مسیر اسلامی خودش منحرف نگردد و در نتیجه به جای اینکه نیروهای ایشان در جهت رفع کمبودهای حوزه‌ها و بسط و گسترش امکانات تحصیل علوم دینی به کار گرفته شود بسیاری از نیروهای کار آمد حوزه به ارگانهای دیگر جذب گردید و بار دیگران را سنگینتر و وظایف ایشان را بیشتر و انباشته‌تر ساخت مخصوصا که سیل تقاضا از سوی جوانان متعهد برای فرا گیری علوم اسلامی و از جمله فلسفه الهی سرازیر گردید که در این زمینه نیز رهنمودهای رهبر عظیم الشان انقلاب نقش بسزائی داشت.

بدین ترتیب ضرورت اجراء برنامه‌های کوتاه مدتی برای تربیت جوانان و آماده ساختن ایشان برای به عهده گرفتن مسئولیتهای ارشادی و تبلیغی و فرهنگی در سطح‌های متوسط آشکار گردید و به این منظور در برنامه آموزش مؤسسه تجدید نظری به عمل آمد و کلاسهای دیگری با برنامه‌های فشرده تاسیس گردید از جمله گزیده‌ای از مسائل فلسفه اسلامی با شیوه‌ای نوین تدریس شد و به وسیله بعضی از دانشجویان از نوار پیاده و تکثیر گردید.

سپس به پیشنهاد سازمان تبلیغات اسلامی و به وسیله گروهی از دانشجویان مؤسسه گروه پژوهش و نگارش تکمیل شد و تنظیم جدیدی یافت و مورد بازنگری قرار گرفت و به صورت کتابی در آمد که هم اکنون پیش روی شما خوانندگان عزیز قرار دارد امید آنکه گام مؤثری در راه رفع کمبودهای موجود بشمار آید و مورد عنایت‌حضرت ولی عصر عجل الله فرجه الشریف واقع شود

وضع پیشین آموزش فلسفه

در میان دروس حوزه‌ها فلسفه وضع خاص و استثنائی داشت و کاستیهای بیشتری در آن به چشم می‌خورد که مهمترین آنها از این قرار است:

۱- در اثر برداشتهای غلطی که از فلسفه شده بود اساسا این درس در بعضی از حوزه‌ها زیر سؤال بود و نه تنها ضرورتش روشن نبود که رجحانش نیز برای بعضی از افراد مورد تردید بود.

البته در حوزه علمیه قم به برکت کوششهای بزرگانی مانند حضرت امام مد ظله العالی و مرحوم استاد علامه طباطبائی رضوان الله علیه این وضع تغییر یافته بود و دیگر کمتر کسی بود که دستخوش چنین وساوسی قرار گیرد ولی هنوز هم به صورت احتیاط‌آمیزی با فلسفه برخورد می‌شد.

۲- از سوی دیگر بعضی از علاقه‌مندان به فلسفه که در موضع دفاع در برابر مخالفین قرار گرفته بودند به یک حالت جزم گرایی تعصب‌آمیزی نسبت به محتویات کتب فلسفی مبتلی شده بودند و گویی وظیفه خودشان را توجیه همه سخنان فلاسفه می‌دانستند و این حالت نسبت به سخنان صدر المتالهین که ناسخ همه سخنان فلاسفه بشمار می‌رفت‌شدت و حدت بیشتری داشت و می‌رفت که فلسفه به صورت یک علم نیمه تقلیدی درآید و روح نقادی که عامل مهمی برای پیشرفت و شکوفائی علوم است از بین برود.

۳- هدف از آموزش فلسفه نه در کتابهای درسی کاملا ذکر شده بود و نه در جلسات درس درست بیان می‌گردید و دانشجویانی یافت می‌شدند که پس از صرف سالها عمر خود در خواندن این کتابها به درستی درنمی‌یافتند که آموختن فلسفه چه لزومی دارد و کدام خلای را پر می‌کند و در رفع چه نیازی به کار می‌آید و بسیاری از ایشان تنها بر اساس تقلید از بعضی از بزرگان به آموختن فلسفه می‌پرداختند و چون صرفیین چنین کرده بودند ایشان هم چنین می‌کردند و ناگفته پیدا است که این چنین درس خواندنی تا چه اندازه می‌توانست پیشرفت داشته باشد.

۴- طرح مسائل و تنظیم آنها هم به گونه‌ای نبود که دانشجو به آسانی دریابد که انگیزه طرح آنها چیست و چه ارتباطی بین آنها وجود دارد و یا با خواندن بخشی از کتاب شوق خواندن بخشهای دیگر در او پدید آید.

۵- کتب فلسفی آکنده از اصطلاحات گیج کننده‌ای است که فهم صحیح آنها پس از سالها ممارست امکان پذیر است و غالب دانشجویان در سالهای اول به درک جان کلام موفق نمی‌شوند.

۶- در این کتابها طبعا توجهی به مسائل مورد بحث در محافل غربی نشده چه رسد به اینکه پاسخگوی شبهات جدیدی باشد که در عصر حاضر از طرف مکتبهای الحادی مطرح شده و می‌شود

ویژگیهای این کتاب

با توجه به کمبودهای یاد شده در این کتاب سعی کرده‌ایم که حتی المقدور آن کمبودها جبران شود و نکات مفیدی رعایت گردد که مهمترین آنها از این قرار است:

۱- نخست اشاره‌ای گذرا به سیر تفکر فلسفی و مکتبهای مختلف آن شده تا اینکه دانشجو تا حدودی به وضع فلسفه در جهان از آغاز پیدایش آن تا کنون آگاه شود و ضمنا علاقه او به مطالعه تاریخ فلسفه جلب گردد.

۲- موقعیت کاذبی که در مغرب زمین برای علوم تجربی پیش آمده و کما بیش روشنفکران شرقی را هم تحت تاثیر قرار داده مورد ارزیابی قرار گرفته و موقعیت واقعی فلسفه در برابر آنها تثبیت‌شده است.

۳- همچنین رابطه فلسفه با دیگر علوم و معارف مورد بررسی واقع شده و نیاز آنها به فلسفه اثبات شده است.

۴- ضرورت آموختن فلسفه تبیین و شبهاتی که پیرامون آنها مطرح می‌شود رفع شده است

۵- قبل از ذکر مسائل هستی شناسی مبحث‌شناخت‌شناسی آورده شده که منطقا مقدم است و امروزه هم در جهان مورد گفتگوهای فراوانی قرار دارد.

۶- سعی شده که مسائل به گونه‌ای بیان شود که انگیزه طرح آنها و نیز موارد کاربرد آنها برای دانشجو روشن گردد و نیز به صورتی تنظیم شود که علاوه بر رعایت رابطه منطقی بین آنها شوق دانشجو را در آموختن مباحث بعدی برانگیزاند.

۷- همچنین کوشیده‌ایم مطالب طوری بیان شود که دانشجو را به سوی تحجر فکری سوق ندهد بلکه روح نقادی را در وی زنده بسازد.

۸- مطالب به صورت درسهای جداگانه بیان شده و به طور متوسط خوراک یک جلسه در یک درس گنجانیده شده است.

۹- سعی شده نکته مهم هر درسی در درسهای بعدی مورد تاکید و احیانا مورد تکرار قرار گیرد تا بهتر در ذهن دانشجو جایگزین شود.

۱۰- در پایان هر درسی خلاصه مطالب و نیز پرسشهایی پیرامون آنها ذکر شده که نقش مهمی را در بهتر آموختن بازی می‌کند.

با این همه ما ادعا نمی‌کنیم که این کتاب واجد همه شرایط لازم و نکات مفید می‌باشد و هیچ عیب و نقصی ندارد بلکه بر عکس به کمبودهای آن هم از نظر محتوا و هم از نظر شکل و قالب اعتراف داریم و آن را تنها بعنوان گامی نخستین در راه رفع کمبودهای موجود و در جهت‌یک تحول بنیادی در آموزش علوم اسلامی و بویژه فلسفه عرضه می‌داریم و امیدواریم گامهای بعدی به وسیله دانشمندان بزرگ و شایسته به صورت استوارتر و کاملتری برداشته شود.

در پایان وظیفه خود می‌دانم از دوستان دانشجویی که در راه تهیه و نگارش این کتاب کوشش کرده‌اند و همچنین از مسئولین محترم سازمان تبلیغات اسلامی که وسایل این کار را فراهم نموده‌اند تشکر کنم.

نیز لازم است‌سپاس خود را نثار شهدای والا مقام انقلاب اسلامی نمایم که در راه برپایی نظام اسلامی جانهای پاک خود را فدا کردند و امکان چنین فعالیتهای فرهنگی را فراهم آوردند و همچنین شهداء و معلولین جنگ جاری و رزمندگانی که هم اکنون در راه حفظ دستاوردهای انقلاب و دفاع از کیان حکومت اسلامی می‌جنگند و از خداوند متعال پیروزی نهائی ایشان و موفقیت روز افزون همه خدمتگزاران به اسلام و مسلمین را درخواست می‌کنم و طول عمر پر برکت رهبر کبیر انقلاب را تا زمان ظهور حضرت ولی عصر عجل الله فرجه الشریف و توفیق قدر دانی از نعمت وجود ایشان و همه نعمتهای مادی و معنوی الهی را مسئلت دارم و امیدوارم همه مردم مسلمان ایران و از جمله این خدمتگزاران کوچک به انجام وظایف خودشان موفق شوند و همگی از یاران حضرت مهدی ارواحنا لتراب مقدمه الفداء محسوب گردند و همه سپاسها و ستایشها از آن پروردگار متعال است که این نعمتهای بی‌شمار را به ما ارزانی داشته و می‌دارد.

قم - محمد تقی مصباح یزدی تیر ماه ۱۳۶۳ شمسی

بخش اول - مباحث مقدماتی

درس اول - نگاهی به: سیر تفکر فلسفی

از آغاز تا عصر اسلامی

شامل: آغاز تفکر فلسفی پیدایش سوفیسم و شک گرایی دوران شکوفایی فلسفه سرانجام فلسفه یونان طلوع خورشید اسلام رشد فلسفه در عصر اسلامی

آغاز تفکر فلسفی


آموزش فلسفه
  • نام منبع :
    آموزش فلسفه
    موضوع :
    فلسفه (عمومی)
تعداد بازدید : 2815
صفحه از 41
پرینت  ارسال به