137
حیات القلوب

نجات می‌یابند؛ و بعضی گفته‌اند آنها که ظالمند از عذاب الهی نجات نمی‌یابند، چنانکه قتاده گفته است که: ظالم، اصحاب مشئمه؛ و مقتصد، اصحاب میمنه است؛ و سابق، سابقون مقرّبونند، جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها «بهشتهای عدن و دار اقامت است که ایشان داخل می‌شوند آنها را» خلاف کرده‌اند در آنکه ضمیر فاعل «یدخلونها» به چه راجع است: بعضی گفته‌اند به هر سه راجع است و هر سه داخل بهشت می‌شوند؛ و بعضی گفته‌اند راجع است به برگزیدگان که فرمود الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا؛ و بعضی گفته‌اند راجع است به مقتصد و سابق، و ظالم داخل نیست «۱».

و امّا احادیث که در این باب وارد شده است:

در معانی الاخبار از حضرت صادق علیه السّلام منقول است که: ظالم پیوسته متابعت شهوات نفس خود می‌کند؛ و مقتصد دور دل خود می‌گردد- یعنی سعی در تصحیح عقاید خود می‌نماید یا در پی اصلاح نفس خود است، یا در پی عبادت است و اغراض دنیوی نیز او را منظور می‌باشد-؛ و سابق به خیرات گرد پروردگار خود می‌گردد- یعنی از مرادات خود خالی شده و بغیر رضای پروردگار خود غرضی نمی‌دارد- «۲».

و ایضا به سند معتبر از حضرت باقر علیه السّلام روایت کرده است که: ظالم از ذرّیّه حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم آن است که حقّ امام را نداند؛ و مقتصد آن است که امامت امام را اعتقاد کند و حقّ او را داند؛ و سابق به خیرات، امام است «۳».

و در مجمع البیان از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده است این مضمون را و در آخرش فرمود که همه ایشان آمرزیده‌اند، جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها یعنی سابق و مقتصد داخل جنات عدن می‌شوند «۴».

و ایضا به سند معتبر از امام محمد باقر علیه السّلام روایت کرده است که: از تفسیر این آیه سؤال

حیاة القلوب، ج‌۵،


حیات القلوب
136

یا بدل کن این را» حضرت فرمود که: یعنی بدل کن علی علیه السّلام را «۱»، گویا مراد این باشد که ایشان می‌گفتند قرآنی بیاور که ولایت علی علیه السّلام در آن نباشد یا در این قرآن به جای علی علیه السّلام دیگری را قرار ده.

و در احادیث بسیار به روایت ابن ماهیار و دیگران از حضرت صادق و امام رضا علیهما السّلام وارد شده است در تفسیر این آیه وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ «۲» که اکثر مفسران گفته‌اند که مراد آن است که: «بدرستی که قرآن در لوح محفوظ نزد ما محفوظ است از تغییر و بلند مرتبه است در میان کتابهای آسمانی و حکیم است» یعنی مشتمل است بر حکمتها یا محکم است، و منسوخ نمی‌گردد به غیر خود «۳»، فرمودند: مراد آن است که حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام در سوره حمد که ام الکتاب است مذکور است حکیم و دانا است «۴»، و این مبتنی بر آن است که «الصراط المستقیم» علی علیه السّلام است، و راه، ولایت و متابعت او، چنانچه منقول است که از حضرت امام رضا علیه السّلام پرسیدند که: در کجای امّ الکتاب ذکر علی بن ابی طالب علیه السّلام است؟ فرمود که: در اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ «۵» که علی علیه السّلام صراط مستقیم است «۶».

و در دعای روز غدیر ذکر شده است که: شهادت می‌دهم که علی علیه السّلام امام هادی و رشید است و امیر مؤمنان است که او را در کتاب خود ذکر کرده است که گفته وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ «۷».

فصل پنجم در بیان آنکه برگزیده بندگان و آل ابراهیم، ائمه علیهم السّلام‌اند

و در این باب چند آیه است آیه اول- آنکه حق تعالی می‌فرماید ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ. جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها «۱» تا آخر آیه، یعنی: «پس به میراث دادیم کتاب را» که قرآن باشد یا تورات یا مطلق کتابهای الهی را، الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا «به آنها که برگزیده‌ایم از بندگان خود»، بعضی گفته‌اند که این برگزیده‌ها پیغمبرانند؛ و بعضی گفته‌اند که علمای امّت محمد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم‌اند؛ و احادیث بسیار خواهد آمد که این مخصوص اهل بیت است، فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ «پس بعضی از ایشان ستم‌کننده‌اند مر نفس خود را»، اختلاف کرده‌اند مفسران در مرجع ضمیر «منهم»، سیّد مرتضی رضی اللّه عنه و جماعتی از مفسران گفته‌اند که ضمیر راجع است به عباد، یعنی: بعضی از بندگان ما ستم‌کننده‌اند بر نفس خود؛ و بعضی گفته‌اند که راجع است به برگزیدگان، وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ «و بعضی از ایشان میانه رواند»، وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ «و بعضی از ایشان پیشی‌گیرنده‌اند به خیرات و نیکیها به توفیق خدا»، ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ «این است آن فضیلت بزرگ». باز اختلاف کرده‌اند مفسران در احوال این سه فرقه که در آیه مذکور شده: بعضی گفته‌اند همه

حیاة القلوب، ج‌۵،

  • نام منبع :
    حیات القلوب
    موضوع :
    کلام و عقاید
تعداد بازدید : 8092
صفحه از 480
پرینت  ارسال به