17
ترجمه تفسیر المیزان

است.

" شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُديً" ماه رمضان نهمين ماه از ماههاي سال قمري و عربي است، كه بين ماه شعبان و شوال واقع است، و در قرآن كريم از ماههاي دوازده‌گانه غير از ماه رمضان نام هيچ ماه ديگري نيامده.

فرق بين" انزال" و" تنزيل" و اشاره به وجه تسميه قرآن... ص: ۱۸

و كلمه نزول به معناي پائين آمدن و وارد شدن از نقطه بلند است، و فرق ميان انزال و تنزيل اين است كه انزال به معناي نازل كردن دفعي و يك پارچه است، و تنزيل به معناي نازل كردن تدريجي است، و كلمه (قرآن) اسم كتابي است كه خداي تعالي آن را بر پيامبر گراميش محمد ص نازل كرده، و به اين جهت آن را قرآن ناميده كه (قبلا از جنس خواندنيها نبود، و به منظور اينكه درخور فهم بشر شود نازلش كرد و در نتيجه كتابي) خواندني شد، چنان كه فرمود:" إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ" «۱» و اين كلمه هم بر مجموع قرآن اطلاق مي‌شود و هم بر اجزاي آن.

مراد از نزول قرآن در ماه رمضان و نقد و بررسي اقوال مختلف در باره تدريجي يا دفعي بودن نزول آن... ص: ۱۸

و اين آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه قرآن يك پارچه در ماه رمضان نازل شده، از سوي ديگر ظاهر آيه شريفه:" وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَي النَّاسِ عَلي مُكْثٍ، وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا" «۲» دلالت دارد بر اينكه قرآن كريم به تدريج و در مجموع مدت دعوت رسول خدا ص يعني در مدت تقريبا بيست و سه سال نازل شده، تاريخ هم مؤيد اين معنا است، و از همين جهت بعضي گمان كرده‌اند كه آيه مورد بحث با اين آيه منافات دارد.

و بعضي ديگر در پاسخ گفته‌اند: قرآن كريم دو بار نازل شده، يك بار در ماه رمضان بطور يك پارچه به آسمان دنيا نازل شد و بار ديگر از آسمان دنيا به تدريج بر زمين نازل شده، و اين پاسخي است كه مفسرين نامبرده آن را از روايات گرفته‌اند كه بعضي از آنها را در بحث روايتي آينده نقل خواهيم كرد. ان شاء اللَّه ولي بعضي ديگر به اين مفسرين اشكال كرده‌اند، كه در آيه مورد بحث كه تعبير به انزال- يعني نازل شدن يك پارچه- فرموده دنبالش فرموده:" هُديً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدي وَ الْفُرْقانِ" به اين منظور نازل شده كه بايد هدايتگر مردم و فارق ميان حق و باطل باشد، و دلائلي روشن از هدايت ارائه دهد، و اين معنا با نازل شدن به آسمان دنيا نمي‌سازد، چون بنا بر اين

__________________________________________________

(۱)ما آن را (قرآن را) كتابي خواندني و عربي كرديم باشد كه شما دركش كنيد." سوره زخرف آيه ۳"

(۲)و قرآني كه آن را قسمت قسمت كرديم تا كم كم بر مردمش، بخواني و به تدريج نازلش كرديم." سوره اسراء آيه ۱۰۶"

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
16

مريض و مسافر بود، با در نظر گرفتن اينكه در جمله: (فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً) الخ مريض و مسافر غايب به حساب آمده‌اند، جا داشت در جمله بعدي هم غايب به حساب آمده، در باره‌شان بفرمايد: (و ان يصوموا خير لهم) مريض و مسافر اگر روزه بگيرند بر ايشان بهتر است، ولي فرمود:

(اگر روزه بگيريد برايتان بهتر است) پس معلوم مي‌شود در جمله دوم روي سخن با خصوص مسافر و مريض نيست.

اشكال سوم اينكه: جمله اولي به خوبي دلالت دارد بر اينكه مريض و مسافر مختارند در گرفتن و نگرفتن روزه، نه اينكه گرفتن روزه رجحان داشته باشد، بلكه جمله بعديش كه مي‌فرمايد: (فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ) صريح در اين است كه حتما بايد در روزهاي ديگر روزه بگيرند، آن وقت چطور مفسرين نامبرده مي‌توانند بگويند آيه در صدد بيان رجحان روزه بر ترك آن است.

اشكال چهارم اينكه: اگر جمله اولي (فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ) الخ در صدد بيان ترخيص روزه براي مسافر و مريض باشد، و بگويد گرفتن و نگرفتن روزه براي معذورين يكسان است، البته جا داشت در جمله بعدي بفرمايد بلكه گرفتن آن بهتر است، تا يك طرف تخيير را ترجيح داده و بيانگر رجحان آن باشد، ولي جمله اولي در مقام بيان روزه رمضان و روزه ايام ديگر سال است، و با چنين زمينه‌اي ديگر ممكن نيست تنها از جمله: (وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ) و بدون هيچ قرينه‌اي در كلام استفاده كنيم كه مي‌خواهد روزه رمضان را بر روزه غير رمضان ترجيح دهد.

اشكال پنجم اينكه: مقام آيات، مقام بيان حكم نيست، تا ظهور رجحان از جمله (فمن كان) با حكم وجوبي منافات پيدا كند، بلكه مقام، همانطور كه در سابق هم گذشت مقام بيان ملاك تشريع است، و اينكه اگر شارع اسلام حكمي را صادر مي‌كند خالي از فلسفه و حكمت و خير و نيكويي نيست، و عينا نظير آيه:" فَتُوبُوا إِلي بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ" «۱»، و آيه:" فَاسْعَوْا إِلي ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ" «۲»، و آيه:

" تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ" «۳» است كه در هر سه آيه مي‌فرمايد، حكمي كه شده براي شما خير است و آيات در اين باب بسيار

__________________________________________________

(۱)به سوي آفريننده‌تان بازگشت كنيد و خودتان را (يعني كساني را كه گوساله پرستيده‌اند) بكشيد آن براي شما بهتر است." سوره بقره آيه ۵۴"

(۲)بشتابيد به سوي ذكر خدا و سوداگري را واگذاريد اين براي شما بهتر است." سوره جمعه آيه ۹"

(۳)ايمان به خداي آوريد و در راه خدا با مال و جان خود جهادي كنيد اين براي شما بهتر است اگر بدانيد." سوره صف آيه ۱۱".

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15985
صفحه از 688
پرینت  ارسال به