185
ترجمه تفسیر المیزان

[بيان مراد از امت واحده بودن انسانها و اشاره به پيدايش دو اختلاف در ميان آنها]... ص: ۱۸۶

و به هر حال ظاهر آيه دلالت مي‌كند بر اينكه روزگاري بر نوع بشر گذشته كه در زندگي اتحاد و اتفاقي داشته، به خاطر سادگي و بساطت زندگي امتي واحد بوده‌اند، و هيچ اختلافي بين آنان نبوده، مشاجره و مدافعه‌اي در امور زندگي و نيز اختلافي در مذهب و عقيده نداشته‌اند دليل بر اين معنا جمله بعد است كه مي‌فرمايد:" فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ، وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ، لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ،..." (چون بعثت انبيا و حكم كتاب در موارد اختلاف را نتيجه و فرع امت واحده بودن مردم قرار داد).

پس معلوم مي‌شود اختلاف در امور زندگي بعد از وحدت و اتحاد ناشي شده و دليل بر اينكه در آغاز، اختلاف دومي، يعني اختلاف در دين نبود، جمله:" وَ مَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ... بَغْياً بَيْنَهُمْ" است پس اختلاف در دين- تنها از ناحيه كساني ناشي شده كه حاملان كتاب و علماي دين بوده‌اند و انگيزه آنان حسادت با يكديگر و طغيان بوده است.

و اتفاقا همين برداشتي كه ما از آيه شريفه كرديم با اعتبار عقلي موافق است، براي اينكه ما نوع انساني را مي‌بينيم كه لا يزال در مدارج علم و فكر بالا رفته، و در طريق معرفت و تمدن سال به سال و قرن به قرن پيشروي كرده و هماهنگ اين پيشرفت اركان اجتماعيش روز بروز مستحكم‌تر شده است، و توانسته است احتياجات دقيق و رقيق‌تري را برآورد، و در برابر هجوم عوامل مخرب طبيعي، و استفاده از مزاياي زندگي، مقاومت بيشتري از خود بروز دهد.

هر چه ما به قهقري و عقب‌تر برويم، به رموز كمتري از زندگي بر مي‌خوريم، و نوع بشر را مي‌بينيم كه به اسرار كمتري از طبيعت پي برده بودند، تا آنجا كه مي‌بينيم نوع بشر چيزي از اسرار طبيعي را نمي‌داند، تو گويي تنها بديهيات را مي‌فهميده، و به اندكي از نظريات فكري كه وسائل بقا را به ساده‌ترين وجه تامين مي‌نموده دسترسي داشتند، مانند تشخيص گياهان قابل خوردن، و يا استفاده از پاره‌اي شكارها، و يا منزل كردن در غارها، و دفاع به وسيله سنگ و چوب و امثال اينها.

اين حال انسان در قديم‌ترين عهد و ما قبل تاريخ بوده، و معلوم است مردمي كه حالشان اينچنين حالي بوده، اختلاف مهمي نمي‌توانستند با هم داشته باشند، و فساد چشم‌گيري نمي‌توانسته در ميان آنان بطور مؤثر پيدا شود، و مثال آنان مثل يك گله گوسفند بوده، كه تك تك گوسفندان هيچ همي ندارد مگر همين كه او نيز مثل ساير افراد علف بهتري پيدا كند، و همه در يك جا گرد آيند: با هم در مسكن و مرتع و آبشخور شركت داشته باشند.

با اين تفاوت كه انسان از همان روزها هم قريحه استخدام را داشته، كه بيانش گذشت، و اين اجتماع كه گفتيم اضطرار به گردن بشر گذاشته، نمي‌تواند جلو آن قريحه را

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
184

و باز فرموده:" وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعي، وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُري، ثُمَّ يُجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفي" «۱».

و آياتي ديگر كه مي‌فهمانند بعد از مرگ، آدمي تنها است، و يگانه همنشين او عمل او است، و ديگر اثري از احكام دنيوي را در آنجا نمي‌بيند، و ديگر زندگي اجتماعي و بر اساس تعاون ندارد، و از آن علوم عمليه‌اي كه در دنيا به حكم ضرورت مورد عمل قرار مي‌داد اثري نمي‌يابد، و كيفيت ظهور عملش در آنجا و ظهور و تجسم جزاي عملش طوري است كه با زبان نمي‌شود بيان كرد.

" كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً..."

[معناي كلمه" امت"، ريشه و موارد استعمال آن]... ص: ۱۸۵

كلمه (ناس) معنايش معروف است، و آن عبارت است از افرادي از انسان كه دور هم جمع شده باشند، امت هم بهمين معنا است ولي گاهي اطلاق مي‌شود بر يك فرد، هم چنان كه در آيه شريفه:" إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ" «۲» و گاهي بر زمان نسبتا طولاني نيز اطلاق مي‌شود، مانند آيه:" وَ ادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ" «۳» و آيه:" وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلي أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ" «۴».

و نيز گاهي اطلاق مي‌شود بر ملت و دين هم چنان كه بعضي از مفسرين كلمه امت را در آيه شريفه:" إِنَّ هذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً واحِدَةً، وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ" «۵» و نيز در آيه:" إِنَّ هذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ" «۶» به اين معنا گرفته‌اند.

و اصل كلمه (امت) از ماده" ام- يام" گرفته شده كه به معناي قصد است، و اگر بر جماعت اطلاق شده بر هر جماعتي اطلاق نشده، بلكه بر جماعتي اطلاق مي‌شود، كه افراد آن داراي يك مقصد و يك هدف باشند، و اين مقصد واحد رابطه واحدي ميان افراد باشد و بهمين جهت توانسته‌اند اين كلمه را بر يك فرد هم اطلاق كنند، و همچنين در ساير موارد اطلاقش معناي قصد رعايت شده.

__________________________________________________

(۱)و اينكه انسان غير آنچه كه كرده پاداشي ندارد، و اينكه كرده‌هاي خود را به زودي مي‌بيند و سپس به حد تمام و كامل جزاء داده مي‌شود." سوره نجم آيه ۴۱"

(۲)ابراهيم امتي بود عبادتگر براي خدا." سوره نحل آيه ۱۲۰"

(۳)بعد از مدتي به يادش آمد." سوره يوسف آيه ۴۵"

(۴)و اگر عذاب را براي مدتي معين از ايشان عقب اندازيم." سوره هود آيه ۸"

(۵)اين است امت (دين) شما كه ديني است واحد، و منم پروردگار شما، پس تنها از من بترسيد.

" سوره مؤمنون آيه ۵۳"

(۶)اين امت (دين) ديني است واحد، و منم پروردگار شما پس تنها مرا بپرستيد." سوره انبيا آيه ۹۲"

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15983
صفحه از 688
پرینت  ارسال به