261
ترجمه تفسیر المیزان

سير نمي‌شود، و همچنين قيامي به غذاي خورده شده دارد، كه آن را از صورتي به صورت ديگر در مي‌آورد، ولي با جويدن اين غذا غذاهاي ديگر جويده نمي‌شود، و هضم نمي‌گردد، و نيز غذايي كه به صورت نان بوده مبدل به برنج نمي‌شود، و ذات و هويتش متبدل نمي‌گردد و همچنين اگر زيد عمرو را بزند، اين حركاتي كه از او سر زده تنها زدن است و چيز ديگري نيست، و تنها زيد زننده است نه ديگري، و تنها عمرو زده شده نه ديگري، و همچنين مثالهاي ديگر.

و ليكن همين افعال در نشاه سعادت و شقاوت احكامي ديگر دارد، هم چنان كه مي‌بينيم قرآن كريم گناهان را كه از نظر نظام دنيايي اي بسا خدمت به نفس و كام‌گيري از لذات باشد ظلم به نفس خوانده مي‌فرمايد:" وَ ما ظَلَمُونا وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ" «۱».

و نيز فرموده:" وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ" «۲» و نيز فرموده:" انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلي أَنْفُسِهِمْ" «۳».

و نيز فرموده:" ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ، مِنْ دُونِ اللَّهِ؟ قالُوا: ضَلُّوا عَنَّا، بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً. كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ" «۴».

[اختلاف بين اين دو نظام نه تنها مخالف مباني عقلي نيست بلكه مبتني بر احكام كليه عقلائيه است]... ص: ۲۶۲

و سخن كوتاه آنكه عالم مجازات نظامي جداگانه دارد، چه بسا مي‌شود كه يك عمل در آن عالم مبدل به عملي ديگر مي‌شود، و چه بسا عملي كه از من سر زده مستند به ديگري مي‌شود، و چه بسا به فعلي حكمي مي‌شود غير آن حكمي كه در دنيا داشت، و همچنين آثار ديگري كه مخالف با نظام عالم جسماني است.

و اين معنا نبايد باعث شود كه كسي توهم كند كه اگر اين مطلب را مسلم بگيريم بايد احكام عقل را در مورد اعمال و آثار آن بكلي باطل بدانيم، و در اينصورت ديگر سنگ روي سنگ قرار نمي‌گيرد، بدين جهت جاي اين توهم نيست كه ما مي‌بينيم خداي سبحان هر جا استدلال خودش و يا ملائكه موكل بر امور را بر مجرمين در حال مرگ يا برزخ حكايت مي‌كند،

__________________________________________________

(۱)به ما ستم نكردند و ليكن در همان حال به نفس خود ستم مي‌كردند." سوره بقره آيه ۵۷" [...]

(۲)و نيرنگ بد، جز به صاحبش نرسد." سوره فاطر آيه ۴۳"

(۳)چگونه عليه خود به خود دروغ گفتند." سوره انعام آيه ۲۴"

(۴)سپس به ايشان گفته مي‌شود: كجايند آن خداياني كه به جاي خدا و بعنوان شريك خدا مي‌پرستيدند؟ در پاسخ اول مي‌گويند چنين چيزي نمي‌يابيم، (بعدا عادتي كه به دروغ داشتند وادارشان مي‌كند بگويند) اصلا ما در دنيا چيزي نمي‌پرستيديم، آري خدا اينطور كافران را گمراه مي‌كند." سوره مؤمن آيه ۷۴"

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
260

در اين باره فرموده:" إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ" «۱».

و نيز پاره‌اي از حسنات است كه باعث مي‌شود نظيرش عايد ديگري هم بشود، و در اين باره فرموده:" وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ، أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ، كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ" «۲».

ممكن است اگر در قرآن بگرديم نظير اين معنا را در گناهان نيز پيدا كنيم، مانند ظلم به ايتام مردم، كه باعث مي‌شود فرزند خود انسان يتيم شود، و نظير آن ستم در فرزندان ستمگر جريان يابد، كه در اين باره مي‌فرمايد:" وَ لْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ" «۳».

و باز پاره‌اي حسنات است كه سيئات صاحبش را به ديگري و حسنات آن ديگري را به وي مي‌دهد هم چنان كه پاره‌اي از سيئات است كه حسنات صاحبش را به ديگري و سيئات ديگري را به او مي‌دهد، و اين از عجايب امر جزا و استحقاق است، كه ان شاء اللَّه بحث پيرامون آن در ذيل آيه شريفه:" لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ، وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلي بَعْضٍ، فَيَرْكُمَهُ جَمِيعاً، فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ" «۴» و در موارد همه اين آياتي كه ديديد روايات بسيار متنوعي وارد شده، كه ان شاء اللَّه هر دسته از آنها را در ذيل آيه مناسبش نقل خواهيم كرد.

[نظامي كه از لحاظ پاداش و كيفر اعمال بر اعمال حاكم است مغاير نظام طبيعي اعمال است]... ص: ۲۶۱

و با دقت در آيات سابق و تدبر در آنها اين معنا روشن مي‌شود كه اعمال انسانها از حيث مجازات يعني از حيث تاثيرش در سعادت و شقاوت آدمي نظامي دارد غير آن نظامي كه اعمال از حيث طبع در اين عالم دارد.

چون در اين عالم عمل خوردن مثلا كه يك عمل انساني است، از حيث اينكه عبارت است از مجموع حركاتي جسماني و فعل و انفعالهايي مادي كه تنها قائم به شخص خورنده است، و اثرش هم كه عبارت است از سير شدن، عايد فاعل به تنهايي مي‌شود، و با خوردن من ديگري

__________________________________________________

(۱) مگر كساني كه توبه كنند، و ايمان آورده اعمال صالح كنند كه خدا گناهانشان را مبدل به حسنات خواهد كرد." سوره فرقان آيه ۷۰"

(۲) كساني كه ايمان آوردند و ذريه‌شان از ايشان در ايمان به خدا پيروي كردند، ما ذريه‌شان را به ايشان ملحق مي‌كنيم، و از عملشان چيزي كم نمي‌كنيم، هر كسي در گرو عمل خويش است." سوره طور آيه ۲۱"

(۳) كساني كه مي‌ترسند بعد از مردنشان به ذريه‌شان ستم شود، بايد از خدا بترسند." سوره نسا آيه ۸"

(۴) مي‌خواهد تا خبيث را از طيب جدا نموده، و همه خبيث‌ها را روي هم نهاده يك جا متراكم كند و در جهنمش قرار دهد." سوره انفال آيه ۳۸"

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 16024
صفحه از 688
پرینت  ارسال به