265
ترجمه تفسیر المیزان

براي اينكه آيات دسته اول كه مورد بحث ما است حكم مي‌كند به اينكه گناهان كشته شده به ظلم، به گردن قاتل ظالم است، و وقتي به گردن او بود اگر مؤاخذه‌اش كنند، به گناهان خودش مؤاخذه‌اش كرده‌اند، و نيز آن آيات حكم مي‌كرد كه هر كس سنت بدي باب كند پيروان آن سنت به تنهايي آن گناه را مرتكب نشده‌اند، باب كننده نيز مرتكب شده، پس يك معصيت دو معصيت است، و اگر حكم مي‌كرد به اينكه ياور ظالم در ظلمش و پيرو پيشواي ضلالت هر دو شريك در معصيتند، و مثل خود ظالم و پيشوا، فاعلند، قهرا مصداق آيه:" لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْري..." و نظاير آن مي‌شوند، نه اينكه اين دو طايفه از حكم آيه نامبرده مستثنا باشند و يا مورد نقض آن واقع گردند.

آيه شريفه:" وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ، وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ، وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِما يَفْعَلُونَ" «۱» هم به همين معنا اشاره مي‌كند، چون جمله (و خدا به آنچه مي‌كردند داناتر است) دلالت و يا حد اقل اشعار به اين دارد كه پرداخت و دادن عمل هر كسي به وي بر حسب علم خدا و محاسبه‌اي است كه او از افعال خلق دارد، نه بر حسب محاسبه‌اي كه خلق پيش خود دارند، چون خلق علم و عقل اين محاسبه را ندارند، زيرا خدا اين عقل را در دنيا از آنان سلب كرده، و در حكايت گفتار دوزخيان فرموده:" لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ" «۲».

و نيز در آخرت هم عقل و علم را از آنان گرفته مي‌فرمايد:" وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمي، فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمي، وَ أَضَلُّ سَبِيلًا" «۳».

و نيز فرموده:" نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَي الْأَفْئِدَةِ" «۴» و در تصديق اين گرفتن علم و عقل فرموده:" قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ: رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا، فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ، قالَ: لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ" «۵» كه در اين آيه براي همه متبوعان و تابعان عذاب دو چندان اثبات

__________________________________________________

(۱)و ميان آنان به حق داوري مي‌شود، بدون اينكه ظلمي شوند، و هر كس هر چه كرده به تمام و كمال داده مي‌شود، و خدا به آنچه مي‌كردند داناتر است." سوره زمر آيه ۷۰"

(۲)اگر ما مي‌شنيديم و تعقل مي‌كرديم، از دوزخيان نمي‌بوديم" سوره ملك آيه ۱۰" [...]

(۳)كسي كه در دنيا كور بوده در آخرت هم كور و بلكه گمراه‌تر است." سوره اسرا آيه ۷۲"

(۴)آتش افروخته خدا كه بر دلها مسلط شود." سوره همزه آيه ۷"

(۵)پيروانشان راجع به پيشروان خود گفتند پروردگارا اينان ما را گمراه كردند، پس عذابشان را از آتش دو چندان كن، خداي تعالي گويد همه را عذاب دو چندان است اما شما نمي‌دانيد." سوره اعراف آيه ۳۷"

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
264

انسان، به خاطر كاري كه ديگران كرده‌اند، و نسبت دادن فعل به كسي كه فاعل آن نيست، و فعلي را غير آن كردن و امثال آن را تعليل نموده، و با قوانين عقلائيه‌اي كه در ظرف اجتماع و در سطح افكار عمومي جريان دارد توضيح مي‌دهد، هر چند كه بر حسب واقع و حقيقت نظامي دارد غير نظام عالم حس، و احكام اجتماعي و عقلايي محصور در چهار ديواري زندگي دنيا است و به زودي براي انسان چيزهايي كه در امروز برايش مستور بود كشف مي‌شود و اين كشف در روز قيامت است كه همه سرائر و باطن‌ها ظاهر مي‌شود.

هم چنان كه قرآن كريم فرموده:" وَ لَقَدْ جِئْناهُمْ بِكِتابٍ فَصَّلْناهُ عَلي عِلْمٍ هُديً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ، هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ؟ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ، قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ" «۱».

و نيز فرموده:" وَ ما كانَ هذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَري مِنْ دُونِ اللَّهِ، وَ لكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ، وَ تَفْصِيلَ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ" (تا آنجا كه مي‌فرمايد):" بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ، وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ" «۲».

[بيان عدم اختلاف و تعارض بين دو دسته آيات مربوط به جزاي اعمال]... ص: ۲۶۵

با اين بياني كه ذكر كرديم اختلافي كه در نظر ابتدايي ميان آيات مربوطه به اين احكام عجيب و ميان امثال آيه:" فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ، وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ" «۳» و آيه:" كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ" «۴» و آيه:" وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعي" «۵» و آيه:" إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً" «۶» و آيات بسياري ديگر موجود است برطرف مي‌شود.

__________________________________________________

(۱)با اينكه ما كتابي به سويشان فرستاديم، كه آن را از روي علم شرح داده‌ايم، تا هدايت و رحمت باشد براي مردمي كه ايمان مي‌آورند، آيا جز اين است كه اين كفار در انتظار تاويل آن كتابند، روزي كه تاويلش مي‌آيد آنها كه در دنيا از يادش برده بودند مي‌گويند به راستي رسولان پروردگار ما حق آورده بودند." سوره اعراف آيه ۵۲"

(۲)اين قرآن را نمي‌توان گفت افترايي است به خدا، بلكه مصدق كتب آسماني قبل از خود، و تفصيل و توضيح آن كتابها است، شكي در آن نيست كه از ناحيه پروردگار عالميان است- تا آنجا كه مي‌فرمايد- بلكه چيزي را كه به علم آن نرسيده‌اند، و از تاويل آن خبر ندارند دروغ شمرده‌اند." سوره يونس آيه ۳۹"

(۳)سوره زلزال آيه ۷

(۴)هر كس گروگان عمل خويش است." سوره طور آيه ۲۱"

(۵)انسان به جز كرده خودش پاداشي ندارد." سوره نجم آيه ۳۹"

(۶)خدا مردم را به هيچ وجه ظلم نمي‌كند." سوره يونس آيه ۴۴"

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15745
صفحه از 688
پرینت  ارسال به