293
ترجمه تفسیر المیزان

منتقل به معناي شده، به عنوان گسترش دادن معناي كلمه، كبر و صغر معاني را هم با اين دو كلمه توصيف كردند، (مثلا گفتند فلان عمل جرمي بزرگ، و يا خطايي بزرگ و يا احساني كوچك است) خداي تعالي هم فرموده: (إِنَّها لَإِحْدَي الْكُبَرِ، آن عمل يكي از بزرگ‌ها است). «۱»

و نيز فرموده:" كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْواهِهِمْ" «۲» و نيز فرموده:" كَبُرَ عَلَي الْمُشْرِكِينَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ" «۳».

و اما كلمه (عظم) همان معناي كبر را مي‌دهد، با اين تفاوت كه عظم ظاهرا از عظم (استخوان) گرفته شده، كه يكي از اجزاي بدن هر حيوان استخوانداري است، چون معيار در بزرگي جثه هر حيواني درشتي استخوانهاي او است، كه در داخل بدن او بهم پيوسته است، آن گاه هر چيز بزرگ و درشتي را هم به عنوان استعاره عظيم خواندند، و بعد از كثرت استعمال معناي اصلي كلمه شد و مانند ساير مواد اصلي و مشتقات هم از آن اشتقاق يافت.

و كلمه (نفع) مخالف كلمه (ضرر) است و اين دو كلمه بر اموري اطلاق مي‌شود كه يا محبوب و مطلوب ديگران است، و يا مكروه، هم چنان كه دو كلمه خير و شر اطلاق مي‌شود بر اموري كه يا مطلوب براي خودش است، و يا مكروه براي خودش، (دواي نافع است براي مريض، و سم مضر است براي انسان، ولي چيزي كه خير و يا شر است براي خودش خير و يا شر است)، و مراد از منافع شراب و قمار، منافعي است كه در خريد و فروش و يا ساختن آن، و يا در سرگرمي با آن است، و چون در ذيل آيه، اثم با منافع آن دو مقايسه شد، و فرمود اثم آن دو اكبر است لذا جهت كثرت منافع را الغا كرد، و فرمود: (نفعهما) براي اينكه عدد در كبر دخالتي ندارد.

[معناي عفو در" يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ..."]... ص: ۲۹۴

" وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ" «۴» كلمه (عفو) بطوري كه راغب گفته به معناي آن است كه به سوي چيزي خم شوي، تا آن را بگيري، اين معناي اصلي كلمه نامبرده است ليكن از آنجايي كه عنايات مختلفه‌اي در كلام پيدا شد، ناگزير كلمه نامبرده را در معاني مختلفه‌اي استعمال كردند، مانند آمرزش، و محو كردن اثر، و واسطه شدن در انفاق، كه همين معناي اخير منظور آيه است و خدا داناتر

__________________________________________________

(۱)سوره مدثر آيه ۳۵

(۲)اين سخني كه از دهانشان بيرون مي‌آيد جرمي است بزرگ." سوره كهف آيه ۵"

(۳)اينكه تو مشركين را به سويش مي‌خواني بر آنان گران است." سوره شورا آيه ۱۳"

(۴)سوره بقره آيه ۲۱۷

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
292

غيره را نيز اثم خوانده، و هيچ يك را اثم كبير نخوانده به جز شراب، و قمار، و به جز شرك كه آن را اثم عظيم ناميده و فرموده:" وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَري إِثْماً عَظِيماً" «۱».

و سخن كوتاه اينكه: هيچ شكي نيست در اينكه آيه مورد بحث دلالت بر تحريم دارد.

آن گاه دو آيه سوره مائده نازل شد، و فرمود:" يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ، فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ إِنَّما يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ، وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ، فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ" «۲».

از ذيل اين دو آيه بر مي‌آيد كه مسلمانان بعد از شنيدن آيه سوره بقره هنوز از مي‌گساري دست بردار نبودند، و به كلي آن را ترك نكرده بودند، تا اين دو آيه نازل شد، و در آخرش فرمود حالا ديگر دست بر مي‌داريد يا خير؟.

همه آنچه گفته شد در باره شراب بود.

[شرح بقيه مفردات آيه شريفه]... ص: ۲۹۳

و اما ميسر: مفاسد اجتماعي آن و اينكه مايه فرو ريختن پايه‌هاي زندگي است امري است كه هر كسي آن را به چشم خود مي‌بيند، و نياز به بيان ندارد، و ان شاء اللَّه به زودي در سوره مائده متعرض آن خواهيم شد.

اينجا گفتگوي ما در شراب و قمار پايان يافت، حال به بحثي كه در باره كلمات آيه داشتيم برگرديم،" قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ، وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ" معناي كلمه اثم را گفتيم، اما كلمه (كبير) صفت مشبهه از كبر است، و كبر در حجم‌ها به منزله كثرت است در اعداد، و مقابل كبر صغر است، هم چنان كه در مقابل كثرت قلت است، پس كبر و صغر دو وصف نسبي هستند، به اين معنا كه جسم و يا حجمي معين، نسبت به حجمي ديگر كوچك‌تر از حجم كبير، و نسبت به حجمي سوم بزرگتر از حجم صغير است، و اگر اين مقايسه و نسبت نبود هيچ چيز نه كبير بود و نه صغير، هم چنان كه هيچ عددي نه بسيار بود و نه اندك.

و اين معنا به نظر نزديك مي‌رسد كه اولين باري كه بشر متوجه معناي كبر شده در حجم‌ها بوده، چون حجم يك كميت متصل در جسمانيت است، آن گاه از حجم و صورت آن

__________________________________________________

(۱)سوره نسا آيه ۴۷

(۲)اي كساني كه ايمان آورده‌ايد شراب و قمار و انصاب و ازلام پليدي و از عمل شيطان است، زنهار كه از آن اجتناب كنيد، شايد رستگار گرديد، تنها هدف شيطان اين است كه با شراب و قمار ميانه شما دشمني و كينه بيندازد، و شما را از راه خدا و از نماز جلوگيري كند آيا دست از آنها بر مي‌داريد؟" سوره مائده آيه ۹۱"

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15980
صفحه از 688
پرینت  ارسال به