305
ترجمه تفسیر المیزان

و نيز فساد اين گفتار كه گفته‌اند: آيه مورد بحث كه مي‌فرمايد (با زنان مشركه ازدواج نكنيد)، و آيه:" وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ" «۱» ناسخ آيه مائده هستند، و نيز اينكه گفته‌اند: آيه سوره مائده ناسخ دو آيه سوره بقره و ممتحنه هستند روشن مي‌گردد.

و وجه فساد آنها اين است كه آيه سوره بقره به ظاهرش شامل اهل كتاب نمي‌شود، و آيه سوره مائده تنها شامل اهل كتاب است پس هيچ منافاتي ميان آن دو نيست، تا بگوئيم آيه سوره بقره ناسخ آيه سوره مائده و يا منسوخ به آن است، و همچنين آيه سوره ممتحنه، هر چند عنوان (زنان كافر) در آن مورد بحث واقع شده، و اين عنوان، هم شامل اهل كتاب مي‌شود، و هم مشركين، چون كلمه (كافر) اهل كتاب را هم به اينطور شامل مي‌شود، كه با صدق آن ديگر نام مؤمن برايشان صادق نباشد، به شهادت اينكه فرموده:" مَنْ كانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكالَ، فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكافِرِينَ" «۲».

الا اينكه ظاهر آيه به بياني كه در همان سوره خواهد آمد ان شاء اللَّه تعالي اين است كه اگر مردي مسلمان شد، در حالي كه زني كافر در عقد دارد حرام است كه ديگر به عقد آن زن وقعي بنهد، و خلاصه او را به همسري خود باقي بگذارد، مگر اينكه او نيز ايمان بياورد آن وقت مرد مي‌تواند به عقد سابق همسرش اعتبار قائل باشد، و اين معنا هيچ دلالتي بر ازدواج ابتدايي با اهل كتاب ندارد.

و بر فرض كه تسليم شويم، و بگوئيم: دو آيه نامبرده يعني آيه بقره و آيه ممتحنه دلالت دارد بر حرمت ازدواج ابتدايي با زن اهل كتاب، باز هم ناسخ آيه مائده نمي‌شوند، براي اينكه آيه مائده بطوري كه از سياقش برمي‌آيد در مورد امتنان و تخفيف نازل شده، و چنين موردي قابل نسخ نيست بلكه تخفيفي كه از آن استفاده مي‌شود حاكم بر تشديدي است كه از آيه بقره فهميده مي‌شود، پس اگر نسخي در ميان شده باشد، بايد بگوئيم آيه سوره مائده ناسخ است.

علاوه بر اينكه سوره بقره اولين سوره‌اي است كه بعد از هجرت در مدينه نازل شده، و سوره ممتحنه در مدينه قبل از فتح مكه نازل شده، و سوره مائده آخرين سوره‌اي است كه بر رسول خدا ص نازل گشته، و اين سوره نمي‌تواند منسوخ واقع شود، چون بعد از آن، آيه‌اي نازل نشده، و معنا ندارد آيات سوره‌هاي قبل ناسخ آن باشد.

__________________________________________________

(۱)و به عقد زنان كافر اعتبار منهيد." سوره ممتحنه آيه ۱۰"

(۲)آنهايي كه (يعني اهل كتاب كه) دشمن خدا و فرشتگان و فرستادگان او و جبريل و ميكائيلند، بدانند كه خدا هم دشمن كافران است." سوره بقره آيه ۹۸"

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
304

قرينه اينكه در آيه‌اي ديگر فرموده:" ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ" «۱».

چون از اين آيه استفاده مي‌شود كلمه (حنيف) تعريضي بر يهود و نصاري است، نه جمله (وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ)، چون حنيف به معناي بري‌ء بودن ساحت ابراهيم از انحراف از وسط به طرف افراط و تفريط است، به طرف ماديت محضه يهود، و معنويت محضه نصارا، و كلمه (مسلما) تعريض بر مشركين است، چون مي‌فهماند كه ابراهيم تنها تسليم خدا بود، و چون بت‌پرستان براي او شريكي نمي‌گرفت.

و همچنين آيات زير كه در آنها كلمه مشركين آمده، با گفتار ما منافاتي ندارد چون در اينها منظور از اين كلمه معناي وصفي و اسمي آن نيست، بلكه منظور كساني است كه گاهگاهي شرك از آنان سر مي‌زند، و آن آيات اين است:" وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ، إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ" «۲»" إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَي الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ، وَ الَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ" «۳» چون مي‌دانيم مؤمنين هم كه احيانا گناه مي‌كنند، در حال گناه در تحت تسلط شيطانند پس اين شرك شرك مشركين اصطلاحي نيست، شركي است كه بعضي از مؤمنين و بلكه همه آنان سواي افرادي انگشت شمار يعني اولياي مقرب و عباد صالحين گرفتار آن مي‌شوند.

[ظاهر آيه شريفه تحريم ازدواج با زن و مرد بت پرست است نه ازدواج با اهل كتاب]... ص: ۳۰۵

پس از اين بيان كه قدري هم طولاني شد، اين معنا روشن گرديد كه ظاهر آيه شريفه كه مي‌فرمايد:" وَ لا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ" تنها مي‌خواهد ازدواج با زن و مرد بت‌پرست را تحريم كند، نه ازدواج با اهل كتاب را.

[عدم تعارض و عدم وقوع نسخ بين آيات سوره بقره و آيات سوره مائده و ممتحنه]... ص: ۳۰۵

پس از اينجا فساد گفته بعضي روشن مي‌شود كه گفته‌اند: آيه شريفه ناسخ آيه سوره مائده است، كه مي‌فرمايد:" الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ، وَ طَعامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حِلٌّ لَكُمْ، وَ طَعامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ، وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الْمُؤْمِناتِ، وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ" «۴».

__________________________________________________

(۱)ابراهيم يهودي و نصراني نبود، و ليكن حنيف و مسلم بود، و از مشركين نبود." سوره آل عمران آيه ۶۷"

(۲)اكثر آنان به خدا ايمان نمي‌آورند مگر آنكه مرتكب شرك هم مي‌شوند." سوره يوسف آيه ۱۰۶"

(۳)شيطان تنها بر كساني تسلط دارد، كه او را دوست مي‌دارند، و كساني كه به خدا شرك آورند.

" سوره نحل آيه ۱۰۰"

(۴)امروز ديگر هر چيز پاكيزه‌اي برايتان حلال شد، و طعام اهل كتاب براي شما، و طعام شما براي آنان، و زنان پارساي مؤمن، و زنان پارسايي كه قبل از شما اهل كتاب بودند، حلال گرديد." سوره مائده آيه ۶"

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 16912
صفحه از 688
پرینت  ارسال به