51
ترجمه تفسیر المیزان

آنكه دعايش را مستجاب مي‌كند آنهم يا به فوريت، كه در نتيجه ثمره‌اش در دنيا عايد او مي‌شود، و يا با مدت كه در نتيجه ثمره‌اش در آخرت عايدش مي‌شود، و يا حد اقل ثمره آن را به مقدار دعايش كفاره گناهانش قرار مي‌دهد، البته همه اينها در صورتي است كه از خدا گناه نخواهد. «۱»

و در نهج البلاغه در يكي از وصاياي امير المؤمنين به فرزندش حسين ع آمده:

سپس خداي تعالي كليد همه خزينه‌هاي غيبش را در دست خود تو قرار داد، و آن اين است كه به تو اجازه داد از او مسئلت كني، با اين كليد كه همان دعا است هر دري از درهاي نعمتهاي او را بخواهي مي‌تواني بگشايي، و باران رحمت او را به سوي خود بباراني، پس هرگز دير شدن اجابت خدا تو را نوميد نسازد، كه عطيه به قدر نيت است، و چه بسا اجابت دعايت بدين جهت تاخير مي‌افتد كه اجرش برايت بيشتر باشد، كه بزرگترين عطا همان آرزو و انتظار اجابت داشتن است، و چه بسا چيزي از خدا بخواهي و خدا آن را بتو ندهد، بلكه بهتر از آن را بدهد، حال يا در دنيا و يا در آخرت، و يا بدين جهت مستجاب نكند كه خواسته است بلائي را از تو بگرداند، چون آنچه خواسته‌اي بلاي جان تو است، زيرا بسيار مي‌شود كه از خدا چيزي بخواهي كه مايه نابودي دين تو است، اگر آن حاجتت را برآورند، دينت را از دست مي‌دهي، پس بر تو باد كه هميشه از خدا چيزي بخواهي كه جمال و زيبائيش برايت بماند، و وزر و وبالش از بين برود، نه مال، كه نه تنها براي تو نمي‌ماند، بلكه تو هم براي آن نمي‌ماني. «۲»

[معناي اينكه فرموده‌اند:" عطيه به اندازه نيت است"]... ص: ۵۲

مؤلف: اينكه فرمود: (عطيه به مقدار نيت) است منظورش اين بوده كه استجابت همواره مطابق دعا است، پس آنچه سائل بر حسب عقيده قلبيش و حقيقت ضميرش از خدا مي‌خواهد، خدا به او مي‌دهد، نه آنچه كه گفتارش و لقلقه زبانش اظهار مي‌دارد، چون بسيار مي‌شود كه لفظ آن طور كه بايد مطابق با معناي مطلوب نيست، كه بيانش گذشت، بنا بر اين جمله مورد بحث بهترين و جامع‌ترين كلمه است براي بيان ارتباط ميان درخواست و اجابت.

و چگونه جامع‌ترين كلمه نباشد؟ با اينكه در كوتاه‌ترين عبارت موارد بسياري از دعاهايي را كه مستجاب نمي‌شود بيان كرده، كه چرا نمي‌شود؟ مانند موردي كه اجابت طول مي‌كشد، و موردي كه خير دنيايي مسئول با خير مهمتر دنيايي و يا آخرتي تبديل مي‌شود و مواردي كه خواسته دعا كننده به صورت ديگري غير صورتي كه خواسته مستجاب مي‌شود كه سازگارتر به حال سائل است، چون بسيار مي‌شود سائل نعمتي گوارا درخواست مي‌كند، كه

__________________________________________________

(۱)عدة الداعي ص ۲۵ و بحار ج ۹۳ ص ۳۰۲

(۲)نهج البلاغه رساله ۳۱

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
50

محبوبش مزاحم و مضر به منافعي است كه براي او مهم‌تر و محبوبتر است، ناگزير از آن دست بر مي‌دارد، و محبوب‌تر را مي‌گيرد، و بسيار مي‌شود كه از چيزي نفرت دارد، و به خاطر حفظ منافعش از آن مي‌گريزد، ولي تصادفا به همان چيز بر مي‌خورد، و مي‌بيند بر خلاف آنچه مي‌پنداشت از منافعي كه به خاطر آن از اين مي‌گريخت سودمندتر و بهتر است.

كودك مريض از نوشيدن دواي تلخ مي‌گريزد، و در عين اينكه طالب بهبودي خويش است، از خوردن دوا گريه مي‌كند، اين انسان با شعور باطني و فطريش صحت و سلامتي را مي‌خواهد، و به زبان فطرت درخواست آن را دارد، هر چند كه به زبان سر و با عملش خلاف آن را درخواست مي‌كند.

[اشاره به دو نظام در زندگي انسان: نظام فطري و نظام تخيلي]... ص: ۵۱

پس معلوم مي‌شود انسان در زندگيش دو نظام دارد، يك نظام به حسب فهم فطري و شعور باطني، و نظامي ديگر به حسب تخيل، نظام فطريش از خطا محفوظ است، و در مسيرش دچار اشتباه نمي‌شود، و اما نظام تخيليش بسيار دستخوش خبط و اشتباه مي‌شود، چه بسا مي‌شود كه آدمي به حسب صورت خياليش چيزي را درخواست مي‌كند، و جدا مي‌طلبد. و نمي‌داند كه با همين سؤال و طلبش درست چيز ديگري مخالف آن مي‌خواهد پس بايد حديث را به همين معنا توجيه كرد، و اين همان معنايي است كه از كلام علي ع كه به زودي مي‌آيد كه فرمود: (عطيه و بخشش به قدر نيت است)، به چشم مي‌خورد.

و در عدة الداعي از رسول خدا ص روايت آورده كه فرمود: در حالي دعا كنيد كه يقين به اجابتش داشته باشيد. «۱»

و در حديث قدسي آمده: خداي تعالي فرمود: من همان جايم كه ظن بنده‌ام به من آنجا است، پس بنده من نبايد به غير از خير از من انتظاري داشته باشد، بلكه بايد نسبت به من حسن ظن داشته باشد. «۲»

مؤلف: علتش اين است كه دعا در حال نوميدي و تردد كشف مي‌كند از اينكه صاحبش در حقيقت درخواستي ندارد، كه بيانش گذشت، و نيز روايت شده كه هرگز چيز نشدني را از خدا نخواهيد.

و باز در كتاب عدة الداعي از رسول خدا ص روايت آورده كه فرمود: در حوائج خود به درگاه خدا فزع كنيد، و در ناملايمات خود به او پناهنده شويد، و به درگاهش تضرع نموده او را بخوانيد، كه دعا مغز عبادت است، و هيچ مؤمن نيست كه خدا را بخواند مگر

__________________________________________________

(۱)عدة الداعي ص ۱۰۳ و بحار ج ۹۳ ص ۳۰۵

(۲)عدة الداعي ص ۱۳۲

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15753
صفحه از 688
پرینت  ارسال به