55
ترجمه تفسیر المیزان

خدايند، آن وقت صاحب چنين پنداري، وقتي در حال شدت پروردگار خود را مي‌خواند معناي اين خواندنش اين است كه خداي تعالي تنها در حال شدت رب و مدبر او است، و حال آنكه خداي تعالي اينطور نيست، بلكه در هر حال چه شدت و چه رخا ربوبيت دارد، در نتيجه صاحب اين پندار نه در حال رفاه خداي عالم و آفريدگار خود را خوانده، و نه در حال شدت، بلكه ديگري را خوانده.

و اين معنا در بعضي روايات به زباني ديگر آمده، مثلا در كتاب مكارم الاخلاق از امام صادق ع روايت كرده كه فرمود: كسي كه از پيش دعا كرده باشد هنگام نزول بلا دعايش مستجاب مي‌شود، و بعضي گفته‌اند: دعا صوتي است پسنديده كه در رسيدنش به آسمان چيزي جلوگيرش نيست، و كسي كه قبل از گرفتاري دعا نكرده باشد، دعاي در هنگام نزول بلايش مستجاب نمي‌شود، و ملائكه مي‌گويند اين صداي كيست كه تا كنون نشنيده و آن را نمي‌شناسيم، (تا آخر حديث) «۱».

و اين معنا از اطلاق آيه:" نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ" «۲»، استفاده مي‌شود، و اين معنا با رواياتي كه مي‌گويد: دعا با انقطاع از خلق رد نمي‌شود، منافات ندارد، براي اينكه مطلق شدت و بلا غير انقطاع كامل است (و از مجموع دو دسته روايات چنين بر مي‌آيد، آن كسي كه در حال خوشي دعا ندارد، و با خدا كاري ندارد، در حال شدت هم انقطاع كامل برايش دست نمي‌دهد، باز هم كه دعا كند گوشه چشمش به اسباب ظاهري است، نمي‌تواند به كلي از آنها قطع اميد كند).

و اينكه فرمود: (و چون درخواستي داشتي از خدا بخواه، و چون خواستي بي‌نياز باشي با ياد خدا بي‌نيازي را به دست آر...)، ارشاد است به اينكه وقتي مي‌خواهي درخواستي بكني، و يا كمكي بطلبي، اين سؤال و استعانت را حقيقتا بكن، و سؤال و استعانت حقيقي آن است كه از خداي تعالي بشود، چون اسباب عادي كه در دسترس ما هست سببيتشان همه محدود به آن مقداري است كه خدا برايشان مقدر كرده، نه آن طور كه به نظر ما مي‌رسد، و خيال مي‌كنيم در مقابل خدا آنها هم سبب مستقل در تاثيرند، بلكه اين اسباب تنها طريقيت و وساطت در ايصال دارند، و گرنه كار همه‌اش به دست خداي تعالي است.

بنا بر اين بر بنده خدا واجب است كه در حوائج خود متوجه به جانب عزت، و باب كبرياء شود، و هرگز به هيچ يك از اسباب ظاهري ركون و اعتماد نكند، گو اينكه خداي تعالي

__________________________________________________

(۱)مكارم الاخلاق ص ۲۷۱

(۲)خدا را از ياد بردند خدا هم فراموششان كرد." سوره توبه آيه ۶۸"

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
54

تو به او كرده‌اي، اگر مي‌خواهي هم نفرين تو را مستجاب مي‌كنم، و هم نفرين او را، و اگر بخواهي استجابت نفرين هردوتان را تا روز قيامت تاخير مي‌اندازم. «۱»

مؤلف: سر اين معنا روشن است، براي اينكه وقتي كسي چيزي را به نفع خود مسئلت مي‌نمايد لا بد به آن راضي هم هست، و وقتي به آن راضي و خشنود باشد بايد به هر چه كه از هر جهت مثل آن است نيز راضي باشد، وقتي عليه ستمگر خودش نفرين مي‌كند، و انتقام را مي‌خواهد به خاطر اينكه ظلم كرده، بايد بطور كلي از انتقام گرفتن از ستمگر راضي باشد، و آن را دوست بدارد، پس اگر خودش هم ستمگر باشد نفرين عليه ستمگرش نفرين عليه خودش هم هست، چون گفتيم او با نفرين كردنش مي‌فهماند كه انتقام از ستمگر را دوست مي‌دارد، حال اگر اين انتقام را نسبت به خودش هم دوست بدارد، كه هرگز دوست نمي‌دارد، به بلائي گرفتار مي‌شود كه آن را براي غير خودش درخواست كرده بود، و اگر دوست ندارد در حقيقت نفريني و دعائي از او سر نزده، بلكه فقط گفتاري زباني بوده و خداي تعالي در اين باره فرموده:" وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ، وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا" «۲».

و در عدة الداعي روايت كرده كه رسول خدا به ابي ذر فرمود: اي ابا ذر مي‌خواهي كلماتي به تو بياموزم كه خداي عز و جل به وسيله آنها به تو سود رساند؟ ابو ذر مي‌گويد گفتم:

بله يا رسول اللَّه ص فرمود: خدا را پاس دار، تا خدا پاست بدارد، خدا را در نظر بگير، تا همه جا او را پيش رويت ببيني، در حال رفاه و خوشي به ياد او باش، تا در حال شدت بيادت باشد، و هر وقت خواستي درخواستي كني از خدا بكن، و چون خواستي بي‌نياز باشي اين بي‌نيازي را از راه اعتماد به خدا كسب كن، پس بدان كه قلم قضا بر آنچه كه تا روز قيامت خواهد شد جريان يافته، و همه را نوشته، و اگر تمامي خلائق جمع شوند تا خيري به تو برسانند كه خدا برايت ننوشته، نخواهند توانست. «۳»

[رابطه دعا با اسباب عادي]... ص: ۵۵

مؤلف: اينكه فرمود: (در حال رفاه و خوشي به ياد او باش، تا در حال شدت بيادت باشد)، معنايش اين است كه در حال خوشي دعا كن، و خدا را فراموش مكن، تا در حال شدت همان دعايت را مستجاب كند، و فراموشت نكند، چون كسي كه پروردگار خود را در حال خوشي فراموش كند، بطور قطع چنين پنداشته كه اسباب ظاهري در فراهم ساختن رفاه او مستقل از

__________________________________________________

(۱)و در بحار ج ۱۳ ص ۳۲۶

(۲)انسان آنجايي كه عجول است، به جاي اينكه خير خود را مسئلت كند، شر خود را مي‌خواهد.

" سوره اسراء آيه ۱۱"

(۳)عدة الداعي ص ۹۷ و در بحار ج ۱۳ ص ۳۱۴

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15766
صفحه از 688
پرینت  ارسال به