621
ترجمه تفسیر المیزان

مؤلف: در معناي اين دو حديث، احاديث ديگري نيز هست، و بياني كه معناي آنها را روشن سازد، گذشت.

و در مجمع البيان در ذيل آيه شريفه:" لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ..." گفته است: كه امام ابو جعفر ع فرموده: اين آيه در باره اصحاب صفه نازل شد، سپس اضافه كرده است كه اين روايت را كلبي هم از ابن عباس نقل كرده، و اصحاب صفه نزديك به چهار صد نفر بودند، كه در مدينه نه خانه‌اي داشتند و نه خويشاوندي كه به خانه آنان بروند، ناگزير در مسجد زندگي مي‌كردند، و بنا گذاشتند در هر سريه و لشگري كه رسول خدا ص به جنگ مي‌فرستد شركت كنند، و به همين سبب بود كه خداي تعالي در اين آيه شريفه به مسلمانان سفارش كرد تا مراقب وضع آنان باشند، و لذا آنان آنچه كه از غذايشان زياد مي‌آمد هنگام عصر براي اصحاب صفه مي‌آوردند. «۱»

و در تفسير عياشي از امام ابي جعفر ع روايت آورده كه فرمود: خداي تعالي گداي سمج را دوست نمي‌دارد. «۲»

[رواياتي در مورد اينكه آيه:" الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ..." در باره امير المؤمنين علي عليه السلام نازل شده است.]..... ص: ۶۲۲

و در مجمع البيان در ذيل آيه شريفه:" الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ..." در باره شان نزول اين آيه گفته است بطوري كه از ابن عباس نقل شده، اين آيه در شان علي بن ابي طالب نازل شده است كه آن حضرت چهار درهم پول داشت، يكي را در شب، و يكي را در روز سومي را پنهاني و چهارمي را علني صدقه داد، و به دنبال آن اين آيه نازل شد كه:" كساني كه اموال خود را شب و روز، سري و علني انفاق مي‌كنند...".

مرحوم طبرسي سپس مي‌گويد: اين روايت هم از امام باقر و هم از امام صادق ع نقل شده است. «۳»

مؤلف: اين معنا را عياشي نيز در تفسيرش و شيخ مفيد در اختصاص و شيخ صدوق در عيون آورده‌اند. «۴»

و در الدر المنثور است كه عبد الرزاق و عبد بن حميد، و ابن جرير و ابن منذر و ابن ابي حاتم و طبراني و ابن عساكر از طريق عبد الوهاب بن مجاهد از پدرش مجاهد از ابن عباس روايت كرده‌اند كه در تفسير آيه:" الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً" گفته

__________________________________________________

(۱)مجمع البيان ج ۱ ص ۳۸۷

(۲)تفسير عياشي ج ۱ ص ۱۵۱

(۳)مجمع البيان ج ۱ ص ۳۸۸

(۴)تفسير عياشي ج ۱ ص ۱۵۱

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
620

راه به دست آوردن كمال انجام مي‌دهند، و هيچ بنده‌اي واجبات خدا را آن طور كه بايد بجا نمي‌آورد مگر وقتي كه بخواهد بدون انديشه و تفكر آن را انجام ندهد، و اگر ثواب و فضيلت و ارزش عبادت همه عابدان را يك جا حساب كنيم، به ارزش عبادت عاقل نمي‌رسد، و عقلا همان صاحبان ألباب هستند كه خداي تعالي در باره‌شان فرمود:" وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ- پند نمي‌گيرند مگر خردمندان" «۱».

مؤلف: در تفسير آيه:" وَ ما أَنْفَقْتُمْ..." روايات زيادي در معناي صدقه و نذر و ظلم وارد شده است كه ان شاء اللَّه آنها را در موارد خودش نقل خواهيم كرد.

و در الدر المنثور به چند طريق از ابن عباس و ابن جبير و اسما دختر ابي بكر و ديگران روايت كرده كه رسول خدا ص در اوائل اسلام اجازه نمي‌داد كه مسلمانان به غير مسلمين صدقه دهند، و مسلمانان هم كراهت داشتند از اينكه به خويشاوندان كافر خود انفاق كنند، ولي وقتي آيه:" لَيْسَ عَلَيْكَ هُداهُمْ..." نازل شد، رسول خدا ص اجازه داد كه به فقراي كفار هم صدقه بدهند. «۲»

مؤلف: قبلا گفتيم: جمله" هداهم" تنها در مورد هدايت مسلمانان است، و شامل كفار نمي‌شود، بنا بر اين آيه شريفه بيگانه از مطلبي است كه در روايات شان نزول آمده است، علاوه بر اينكه در خود آيه وقتي مي‌خواهد، مورد انفاق را ذكر كند جمله:" فقراء الذين احصروا..." را به عنوان نمونه مي‌آورد، كه همه مي‌دانيم منظور، فقراي مسلمين است، كه در راه خدا دچار تنگدستي شده‌اند، و با در نظر گرفتن اين نمونه، آيه شريفه آن طور كه بايد با روايات شان نزول سازگاري ندارد، و اما مساله انفاق به غير مسلمان را- در صورتي كه براي رضاي خدا (مثلا به دست آوردن قلوب آنان) انجام شود مي‌توان از اطلاق آيات استفاده كرد.

[بهتر است واجبات، علني، و مستحبات، پنهاني انجام گيرند]..... ص: ۶۲۱

و در كافي از امام صادق ع روايت آورده كه در تفسير جمله:" وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ" فرموده: اين آيه راجع به صدقات غير زكات است، چون دادن زكات بايد علني و غير سري انجام شود. «۳»

و در همان كتاب از آن جناب روايت آورده كه فرمود: هر چيزي را كه خداي عز و جل بر تو واجب ساخته علني آوردنش بهتر از آنست كه سري و پنهاني بياوري، و آنچه كه مستحبّ كرده، پنهاني آوردنش بهتر از علني آوردنش مي‌باشد. «۴»

__________________________________________________

(۱)فروع كافي ج ۱ ص ۱۲

(۲)تفسير الدر المنثور ج ۱ ص ۳۵۷

(۳ و ۴)فروع كافي ج ۳ ص ۵۰۲ و ۵۰۱

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 16036
صفحه از 688
پرینت  ارسال به