631
ترجمه تفسیر المیزان

و اما قيام به معناي ايستادن كه مقابل نشستن است بدون شك مناسب با مورد آيه نيست و آيه شريفه با آن، معناي درستي نمي‌دهد.

نكته دوم اينكه: مراد از" خبط ناشي از مس شيطان"، حركات نامنظم جن‌زدگان در حال بيهوشي و يا بعد از آن نيست، و مفسريني كه كلمه نامبرده را به اين معنا گرفته‌اند اشتباه كرده‌اند، زيرا اين معنا با هدف آيه سازگار نيست، چون غرض آيه اين است اعتقاد رباخوار را در اينكه فرقي ميان بيع و ربا نيست بفهماند و عمل او را كه بر اساس اين اعتقاد انجام مي‌دهد تخطئه كند، و حاصلش اين است كه افعال رباخوار، افعال اختياري است كه از اعتقادي غلط سر مي‌زند، و اين چه ربطي به جست و خيزهاي يك شخص مصروع و غش كرده دارد، پس برگشت معناي آيه به همان بياني است كه ما كرديم و گفتيم: مراد اين است كه رفتار رباخوار در مورد امر معاش و زندگي به رفتار جن زده و ديوانه‌اي مي‌ماند كه خوب را از بد تميز نمي‌دهد.

نكته سوم اينكه: تشبيهي كه در آيه شده، و رباخوار را به كسي تشبيه كرده كه در اثر مس شيطان ديوانه شده، خالي از اين اشعار نيست كه چنين چيزي (يعني ديوانه شدن در اثر مس شيطان) امري است ممكن، چون هر چند آيه شريفه دلالت ندارد كه همه ديوانگان در اثر مس شيطان ديوانه شده‌اند، ولي اينقدر دلالت دارد كه بعضي از جنونها در اثر مس شيطان رخ مي‌دهد.

[آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه بعضي از ديوانگي‌ها در اثر مس شيطان رخ مي‌دهد]..... ص: ۶۳۲

مطلب ديگري كه از اين آيه استفاده مي‌شود اين است كه هر چند دلالت ندارد بر اينكه مس نامبرده به وسيله خود ابليس انجام مي‌شود چون كلمه (شيطان) به معناي ابليس نيست، بلكه به معناي شرور است، چه از جن باشد و چه از انس، و ليكن اين مقدار دلالت دارد كه بعضي از ديوانگي‌ها در اثر مس جن كه ابليس هم فردي از جن است، رخ مي‌دهد.

[سخن بعضي از مفسرين مبني بر عدم امكان ديوانه شدن با مس شيطان]..... ص: ۶۳۲

اشاره

با اين بيان بطلان گفتار بعضي از مفسرين كه ذيلا از نظر خواننده مي‌گذرد روشن مي‌شود، كه گفته است: تشبيهي كه در آيه شريفه آمده از باب:" چون كه با كودك سر و كارت فتاد" مي‌باشد، زيرا مردم عقيده‌اي فاسد دارند و آن اين است كه ديوانگان در اثر آزار جن، ديوانه مي‌شوند و چنين گفتاري از قرآن كريم هيچ عيبي ندارد، براي اينكه صرفا خواسته است رباخوار را تشبيه به جن‌زده كند.

و اما اينكه جن‌زدگي اعتقاد درستي است يا نادرست، آيه از آن ساكت است، پس حقيقت معناي آيه اين است كه رفتار اين رباخواران، همانند رفتار ديوانگاني است كه شما مردم معتقديد در اثر آزار جن ديوانه شده‌اند، و اما آيا اين اعتقاد درست است يا نادرست؟ بايد گفت: اعتقادي است نادرست، و غير ممكن، براي اينكه خداي تعالي عادل‌تر از آن است كه شيطان را بر عقل بنده مؤمنش مسلط فرمايد.

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
630

اين كاهش و نقصان، از يك طرف، و تكاثر اموال از طرف ديگر، نيز منجر به اين مي‌شود كه به مرور زمان و روز به روز خرج بدهكار و مصرف او بيشتر مي‌شود، و با زياد شدن احتياج و مصرف، و نبودن درآمدي كه آن را جبران كند روز به روز خرج بيشتر مي‌شود، و ربا نيز تصاعد مي‌يابد و اين تصاعد از يك طرف، و نبودن جبران از طرف ديگر، زندگي بدهكار را منهدم مي‌سازد.

[استدلالي قوي و بجا عليه ربا خواران با استفاده از سخن خودشان، در آيه شريفه]..... ص: ۶۳۱

و اين خود خبطي است كه رباخوار مبتلاي به آن است، مانند خبطي كه جن زده مبتلاي به آن است، براي اينكه معاملات ربوي او را در آخر دچار اين خبط مي‌كند، كه فرقي ميان معامله مشروع يعني خريد و فروش، و معامله نامشروع يعني ربا نگذارد، و وقتي به او بگويند: دست از ربا بردار و به خريد و فروش بپرداز، بگويد: چه فرق هست ميان ربا و بيع و چه مزيتي بيع بر ربا دارد تا من ربا را ترك كنم، و به خريد و فروش بپردازم، و لذا خداي تعالي به همين سخن رباخواران (كه چه فرق هست ميان بيع و ربا) استدلال بر خبط آنان كرده است.

و اين استدلالي است قوي و بجا، براي اينكه ربا تعادل و موازنه ثروت را در جامعه به هم مي‌زند، و آن نظامي را كه فطرت الهي به آن، راهنمايي مي‌كند و بايد در جامعه حاكم باشد، مختل مي‌سازد.

از اين بيان پنج نكته روشن مي‌گردد:

[پنج نكته در آيه:" الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا..."]..... ص: ۶۳۱

نكته اول اينكه: مراد از قيام در جمله" لا يَقُومُونَ إِلَّا كَما يَقُومُ..." مسلط بودن بر زندگي و بر امر معيشت است، چون اين معنا هم يكي از معاني قيام است، كه در استعمالات اهل زبان معنايي مشهور و شايع است و در قرآن كريم در موارد متعددي آمده از آن جمله موارد زير است:

" لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ" تا جامعه، بر مبناي عدل استوار شود. «۱»

" أَنْ تَقُومَ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ بِأَمْرِهِ" (اينكه آسمان و زمين به امر او استوار شود). «۲»

" وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْيَتامي بِالْقِسْطِ" (تا در باره ايتام به عدل قيام كنيد). «۳»

__________________________________________________

(۱)سوره حديد آيه ۲۵

(۲)سوره روم آيه ۲۵

(۳)سوره نساء آيه ۱۲۶

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 18165
صفحه از 688
پرینت  ارسال به