679
ترجمه تفسیر المیزان

ميمون و خوك مسخ شدن، و با صاعقه و عذاب آسماني معذب نمودن، محكومشان نمود.

سپس در خاتمه سوره، به همين مطالب برگشته، بعد از بيان وصف رسول و مؤمنين به او مي‌فرمايد: اينها بر خلاف آنان هستند، اينان هدايت و ارشاد خدا را تلقي به قبول و اطاعت كرده، به خدا و ملائكه و كتب و رسولان او ايمان آوردند، بدون اينكه ميان هيچ يك از پيامبران فرق بگذارند، و با اين طرز رفتار، موقف خود را كه همانا موقف بندگي است كه ذلت عبوديت و عزت ربوبيت بر آن احاطه دارد، حفظ كردند، چون مؤمنين در عين اينكه به تمام معنا دعوت حق را اجابت كرده‌اند، به اين مطلب اعتراف دارند كه از ايفاي حق بندگي و اجابت دعوت خدا عاجزند، چون اساس و پايه هستيشان بر ضعف و جهل است.

و به همين جهت گاهي از تحفظ نسبت به وظائف و مراقبت از آن كوتاهي مي‌كنند، يا فراموش مي‌كنند، يا دچار خطا مي‌شوند، و يا در انجام واجبات الهي كوتاهي نموده، نفسشان با ارتكاب گناهان به ايشان خيانت مي‌كند، و ايشان را به ورطه غضب و مؤاخذه خدا نزديك مي‌سازد، همانطور كه اهل كتاب را قبل از ايشان به آن نزديك ساخت، از اين جهت به ساحت مقدس خدا و به عزت و رحمت او پناه مي‌برند از اينكه ايشان را در صورت خطا و نسيان مؤاخذه فرمايد، و درخواست مي‌كنند به خاطر خطا و نسيان ما را به تكاليف دشوار مكلف مفرما، و به عذاب‌هايي كه طاقتش را نداريم معذب مدار، و ما را عفو كن، و بيامرز، و بر قوم كفار پيروز كن.

[اين آيات در مقام نسخ آيه قبل نيستند]..... ص: ۶۸۰

پس اين است آن معنايي كه آيات مورد بحث در صدد بيان آن هستند، و بطوري كه ملاحظه مي‌فرمائيد، همين معنا موافق با غرضي است كه آن را دنبال كرده، نه آن معنايي كه مفسرين براي آيه كرده و گفته‌اند، مضمون اين دو آيه وابسته و مربوط به مضمون آيه قبل است، مي‌خواهد آيه قبل را كه مشتمل بود بر تكليف طاقت‌فرسا و ما لا يطاق، نسخ كند، آيه اولي يعني" آمَنَ الرَّسُولُ..." حكايت گفتار مردمي است كه به ما لا يطاق مكلف شده‌اند، و آيه دومي ناسخ آن تكليف است.

آري گفتار ما با رواياتي هم كه در شان نزول سوره وارد شده، مناسب‌تر است، چون در شان نزول گفته‌اند: اين سوره در مدينه نازل شد، زيرا هجرت رسول خدا ص به مدينه و مستقر شدنش در آن شهر مقارن است با استقبال كامل مؤمنين آن شهر، كه انصار دين الهي بودند، و با جان و مال خود به نصرت رسول خدا ص قيام كردند، و نيز مقارن بود با از خودگذشتگي‌هاي اهل مكه، كه به خاطر خدا دست از زن و فرزند و مال و وطن خود شستند، و به رسول خدا ص پيوستند، چنين موقعيتي ايجاب مي‌كرد كه خداي

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
678

خود او و بديهايش نيز به زيان خود او است. بار پروردگارا! ما را بر آنچه كه از روي فراموشي يا خطا انجام داده‌ايم مؤاخذه مكن، بار پروردگارا! تكليف گران و طاقت‌فرسا چنان كه بر گذشتگان نهادي بر ما نگذار، بار پروردگارا! بار تكليفي فوق طاقت ما را به دوش منه و بيامرز و ببخش گناه ما را و بر ما رحمت فرما تنها سلطان ما و يار و ياور ما تويي، ما را بر (مغلوب كردن) گروه كافران ياري فرما (۲۸۶)

بيان آيات..... ص: ۶۷۹

[توضيح معنايي كه اين دو آيه در صدد بيان آن هستند]..... ص: ۶۷۹

گفتار در اين دو آيه خلاصه مطالبي است كه غرضي را بطور مفصل بيان مي‌كرد، در سابق هم گفته بوديم كه غرض اين سوره بيان اين معنا است كه حق عبادت خداي تعالي اين است كه عبد، به تمامي آنچه او به زبان پيامبرانش بر بندگانش نازل كرده ايمان آورد، بدون اينكه ميان پيامبران او فرقي بگذارند و اين غرض، همان غرضي است كه آيه اولي تا كلمه" من رسله" ايفا نموده، و در سوره قصص هم مخالف اين دستور را از بني اسرائيل حكايت مي‌كند كه با اينكه انواعي از نعمت‌ها از قبيل كتاب و نبوت و ملك و غير آن را به ايشان داده بود، آنان اين نعمت‌ها را با عصيان و تمرد و شكستن ميثاقها و كفر، تلافي كردند، و اين همان معنايي است كه ذيل آيه اول و همه آيه دوم به آن اشاره نموده، مي‌فرمايد: بايد بندگان براي اجتناب از آنها به خدا پناه ببرند، بنا بر اين، آخر آيه به اولش و خاتمه‌اش به آغازش برمي‌گردد.

از اينجا خصوصيت مقام بيان در اين دو آيه روشن مي‌شود، توضيح اينكه خداي سبحان سوره را با صفتي شروع كرد كه واجب است هر فرد با تقوايي متصف به آن صفت بوده باشد، و آن صفت عبارت است از اينكه بر بنده خدا واجب است از عهده حق پروردگار برآيد.

مي‌فرمايد: بندگان با تقواي او، به غيب ايمان دارند و نماز را بپا مي‌دارند، و از آنچه خدا روزيشان كرده انفاق مي‌كنند، و به آنچه بر پيامبر اسلام و ساير رسولان نازل كرده، ايمان مي‌آورند، و به آخرت يقين دارند. و به دنبال چنين صفتي است كه خدا آنان را مورد انعام قرار داده و هدايت قرآن را روزيشان كرد، و دنبال اين مطلب به شرح حال كفار و منافقين پرداخت، و سپس بطور مفصل، وضع اهل كتاب و مخصوصا يهود را بيان كرد، و فرمود كه خداي تعالي با هدايت كردن آنان بر ايشان منت نهاد، و با انواعي از نعمت‌ها گراميشان داشت، و مورد عنايات عظيمي قرار داد، ولي در مقام تلافي، جز با طغيان و عصيان نسبت به خدا و كفران نعمت‌ها و انكار او و رسولانش و دشمني با فرشتگانش و تفرقه انداختن ميان رسولان و كتب او بر نيامده، و عكس العملي نشان ندادند، خداي تعالي هم همانگونه با آنان مقابله كرد، كه با تكاليفي دشوار و احكامي سخت، از قبيل به جان هم افتادن، و يكديگر را كشتن و به صورت

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15744
صفحه از 688
پرینت  ارسال به