89
ترجمه تفسیر المیزان

" وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ، حَتَّي يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ..."

در اين جمله مسلمين را نهي مي‌كند از قتال در مسجد الحرام، براي اينكه حرمت مسجد الحرام را حفظ كرده باشند، و ضمير در (فيه) به مكان برمي‌گردد گو اينكه كلمه (مكان) قبلا به ميان نيامده بود، اما كلمه (مسجد الحرام) بر آن دلالت مي‌كند.

" فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ" كلمه (انتهاء) به معناي امتناع و خودداري از عملي است، و منظور در اينجا خودداري از مطلق جنگ در كنار مسجد الحرام است، نه خودداري از مطلق قتال بعد از مسلمان شدن دشمن و به اطاعت اسلام درآمدن، چون عهده‌دار اين معنا جمله:" فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ..."

است، و اما جمله (انتهوا) اول، قيدي است كه به نزديك‌ترين جمله‌ها برمي‌گردد، يعني جمله (وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ)، و بنا بر اين هر يك از دو جمله يعني جمله:" فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ" و جمله:" فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ"، قيد كلام متصل به خودش مي‌باشد، و ديگر تكراري هم در كلام نشده.

و در جمله" فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ" سبب در جاي مسبب به كار رفته تا علت حكم را بيان كند (چون جاي آن بود كه بفرمايد اگر دست برداشتند شما هم دست برداريد).

" وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّي لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ" اين آيه همانطور كه قبلا گفتيم مدت قتال را تحديد مي‌كند، و كلمه فتنه در لسان اين آيات به معناي شرك است، به اينكه بتي براي خود اتخاذ كنند، و آن را بپرستند، آن طور كه مشركين مكه مردم را وادار به آن مي‌كردند، دليل اينكه گفتيم فتنه به معناي شرك است جمله:" وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ" است، و آيه مورد بحث نظير آيه:" وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّي لا تَكُونَ فِتْنَةٌ،... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ نِعْمَ الْمَوْلي وَ نِعْمَ النَّصِيرُ" «۱» است كه مي‌فرمايد با مشركين قتال كنيد تا زماني كه ديگر شركي باقي نماند حال اگر پشت كردند بدانيد كه سرپرست شما تنها خداست، كه چه خوب سرپرست و چه خوب ياوري است.

[لزوم دعوت قبل از قتال]... ص: ۹۰

و آيه نامبرده اين دلالت را دارد كه قبل از قتال بايد مردم را دعوت كرد، اگر دعوت را پذيرفتند كه قتالي نيست، و اگر دعوت را رد كردند آن وقت ديگر ولايتي ندارند، يعني ديگر خدا كه نعم الولي و نعم النصير است ولي و سرپرست ايشان نيست و ديگر ياريشان نمي‌كند، چون خدا تنها بندگان مؤمن خود را ياري مي‌فرمايد.

و معلوم است كه منظور از قتال اين است كه دين براي خدا به تنهايي شود و قتالي كه

__________________________________________________

(۱)سوره انفال آيه ۴۰

ترجمه الميزان، ج‌۲،


ترجمه تفسیر المیزان
88

انسانيت قائل است، آري از آنجايي كه قتال در اسلام دفاع است، و دفاع بالذات محدود به زماني است كه حوزه اسلام مورد هجوم كفار قرار گيرد، به خلاف جنگ كه معناي واقعيش تجاوز و خروج از حد و مرز است، لذا قرآن كريم دنبال فرمان قتال فرمود:" وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ، تجاوز مكنيد كه خدا تجاوزكاران را دوست نمي‌دارد".

" وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ..."

كلمه (تعتدوا) از مصدر (اعتدا) است و اعتدا به معناي بيرون شدن از حد است، مثلا وقتي گفته مي‌شود:" فلان عدا و يا فلان اعتدي" معنايش اين است كه فلاني از حد خود تجاوز كرد و نهي از اعتدا نهيي است مطلق، در نتيجه مراد از آن مطلق هر عملي است كه عنوان تجاوز بر آن صادق باشد مانند قتال قبل از پيشنهاد مصالحه بر سر حق، و نيز قتال ابتدايي، و قتل زنان و كودكان، و قتال قبل از اعلان جنگ با دشمن، و امثال اينها، كه سنت نبويه آن را بيان كرده است.

" وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ... مِنَ الْقَتْلِ" وقتي گفته مي‌شود (فلان ثقف ثقافه) معنايش اين است كه فلاني برخورد، و يافت، پس معناي آيه همان معنايي مي‌شود كه آيه:" فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ، مشركين را بكشيد هر جا كه آنان را يافتيد" «۱» بدان معنا است.

[معناي" فتنه" در قرآن]... ص: ۸۹

كلمه فتنه به معناي هر عملي است كه به منظور آزمايش حال چيزي انجام گيرد، و بدين جهت است كه هم خود آزمايش را فتنه مي‌گويند و هم ملازمات غالبي آن را، كه عبارت است از شدت و عذابي كه متوجه مردودين در اين آزمايش يعني گمراهان و مشركين مي‌شود، در قرآن كريم نيز در همه اين معاني استعمال شده و منظور از آن در آيه مورد بحث شرك به خدا و كفر به رسول و آزار و اذيت مسلمين است، همان عملي كه مشركين مكه بعد از هجرت و قبل از آن با مردم مسلمان داشتند.

پس معناي آيه اين شد كه عليه مشركين مكه كمال سخت‌گيري را به خرج دهيد، و آنان را هر جا كه برخورديد به قتل برسانيد، تا مجبور شوند از سرزمين و وطن خود كوچ كنند، همانطور كه شما را مجبور به جلاي وطن كردند، هر چند كه رفتار آنان با شما سخت‌تر بود، براي اينكه رفتار آنان فتنه بود، و فتنه بدتر از كشتن است، چون كشتن تنها انسان را از زندگي دنيا محروم مي‌كند، ولي فتنه مايه محروميت از زندگي دنيا و آخرت و انهدام هر دو نشاه است.

__________________________________________________

(۱)سوره توبه آيه ۶

ترجمه الميزان، ج‌۲،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 15767
صفحه از 688
پرینت  ارسال به