155
ترجمه تفسیر المیزان

" وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِي الصَّالِحِينَ" معناي آيه روشن است، چيزي كه هست چون دنبال آيه قبلي، و در سياق آن قرار گرفته، بر اين معنا دلالت دارد كه مي‌خواهد به كساني كه گرفتار پدر و مادر مشركند و آن پدر و مادر اصرار مي‌ورزند كه ايشان را به سوي شرك بكشانند، و ايشان زير بار نرفته، به حكم اجبار ترك پدر و مادر را گفته‌اند، تسليت گفته، با وعده‌اي جميل دلخوش سازد.

مي‌فرمايد: اگر پدر و مادر او را به سوي شرك خواندند، و او به حكم خدا نافرمانيشان كرده، و ناچار از ايشان كناره‌گيري كرد، و پدر و مادر را به خاطر خدا از دست داد، مسئوليتي از اين بابت ندارد، و ما در برابر پدر و مادري كه از دست داده بهتر از آن دو به او مي‌دهيم، و به پاداش ايمان و عمل صالحش او را در زمره صالحان در مي‌آوريم، به همان صالحان كه نزد ما در بهشت متنعم هستند، و اين معنا را آيه شريفه" يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلي رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَ ادْخُلِي جَنَّتِي" «۱» نيز افاده مي‌كند.

ممكن است بعضي احتمال دهند كه منظور از جمله" لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِي الصَّالِحِينَ" اين باشد كه در دنيا در جامعه صالح درآورد، ولي اين احتمال از سياق آيات مورد بحث بعيد است.

[وصف مؤمنان زباني كه ايمانشان مقيد و محدود به عافيت و سلامت و دوري از دردسر و زحمت است]..... ص: ۱۵۵

" وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّهِ..."

افرادي كه ايمان عاريتي دارند، از آنجايي كه ايمانشان مقيد به عافيت و سلامتي، و تا حد ضرر و اذيت نديدن از آن است، لذا قرآن كريم ايمانشان را به طور مطلق ايمان نخواند، و نفرمود:" و من الناس من يؤمن باللَّه- بعضي از مردمند كه به خدا ايمان مي‌آورند" بلكه فرمود: بعضي از مردمند كه مي‌گويند ايمان آورديم.

پس آيه مورد بحث به وجهي شبيه به آيه شريفه" وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلي حَرْفٍ، فَإِنْ أَصابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ، وَ إِنْ أَصابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلي وَجْهِهِ" «۲» است.

" فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّهِ"- يعني و چون به جرم اينكه به خدا ايمان آورده اذيت ببيند،

__________________________________________________

(۱)هان اي نفس آرامش يافته، به سوي پروردگارت بازگرد، در حالي كه تو از او راضي، و او از تو راضي باشد، پس در جمع بندگانم درآي، و در بهشتم جاي‌گير. سوره فجر، آيه ۲۷- ۳۰.

(۲)و بعضي از مردمند كه خدا را در يك فرض بندگي مي‌كنند، و آن وقتي است كه از ايمان خود سود ببرند، كه اگر سود بردند نسبت به ايمان خود علاقمند مي‌شوند و اما اگر فتنه‌اي ببينند، آن چنان پشت مي‌كنند كه ديگر عقب سر خود را ننگرند. سوره حج، آيه ۱۱.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،


ترجمه تفسیر المیزان
154

توصيه قبلي در معناي امر است و ممكن است كسي خيال كند اينكه دستور داده‌اند پدر و مادر را اطاعت كنند، اين اطاعت در صورتي هم كه پدر و مادر فرزند را دعوت به شرك كردند واجب است، لذا دنبالش از اين گونه اطاعت نهي كرده، و فرموده اگر اصرار كردند كه شرك بورزي اطاعتشان مكن.

با اينكه در سابق انسان غايب فرض شده بود، و مي‌فرمود: ما به انسان چنين و چنان توصيه كرديم، در جمله مورد بحث ناگهان انسان مورد خطاب قرار گرفته، مي‌فرمايد: و اگر پدر و مادر تو اصرار كردند، كه چه و چه اطاعتشان مكن و اين التفات بدين منظور به كار رفته كه با انسان صريح‌تر سخن را گفته باشد، و ديگر نقطه ابهامي باقي نماند، و باز به همين جهت فرمود:" لِتُشْرِكَ بِي- كه به من شرك بورزيد" و نفرمود:" لتشرك باللَّه"- دقت بفرماييد-.

و برگشت معناي جمله به اين است كه: ما انسان را نهي كرديم از شرك هر چند كه شرك ورزيدنش اطاعت پدر و مادرش باشد، و در اين دستور خود هيچ نقطه ابهامي باقي نگذاشتيم.

و در اينكه فرمود:" ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ" اشاره است به علت نهي از اطاعت، و حاصل آن اين است كه: اگر گفتيم پدر و مادر را در شرك به خدا اطاعت مكن، براي اين است كه اگر پدر و مادري فرزند خود را دعوت كنند به اينكه نسبت به خدا شرك بورزد، در حقيقت دعوت كرده‌اند به جهل و ناداني و افتراء به خدا، و خدا همواره از پيروي غير علم نهي كرده، از آن جمله فرموده:" وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ- چيزي را كه بدان علم نداري پيروي مكن" «۱».

و به همين مناسبت در ذيل جمله مورد بحث فرموده:" إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ، فَأُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ" يعني به زودي به شما مي‌فهمانم كه اعمالتان كه يكي از آنها بت‌پرستي و شرك به خداي سبحان بود چه معنا داشت.

و معناي آيه اين است كه: ما به انسان‌ها در خصوص پدر و مادرشان عهد خوبي كرديم، و دستورشان داديم كه به پدر و مادر احسان كنند، و اگر كوشش كردند كه به من شرك بورزيد، اطاعتشان مكنيد، براي اينكه اين اطاعت پيروي چيزي است كه علمي بدان نداريد.

در اين آيه شريفه- همان طوري كه قبلا اشاره كرديم- توبيخ كنايه‌اي است به بعضي از كساني كه ايمان به خدا آورده و سپس به اصرار پدر و مادر از ايمان خود برگشته‌اند.

__________________________________________________

(۱)سوره اسري، آيه ۳۸.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 7758
صفحه از 595
پرینت  ارسال به