251
ترجمه تفسیر المیزان

و يكي اردو، و يكي چيز ديگر است، و نيز مراد از اختلاف الوان اختلاف نژادهاي مختلف از نظر رنگ باشد كه يكي سفيد پوست، ديگري سياه، يكي زرد پوست، و ديگري سرخ پوست است.

البته ممكن است اختلاف لسان شامل اختلاف در لهجه‌ها، و اختلاف آهنگ صداها نيز بشود، چون مي‌بينيم كه در يك زبان بين اين شهر و آن شهر، و حتي اين ده و ده مجاورش اختلاف در لهجه هست، هم چنان كه اگر دقت شود خواهيم ديد كه تن صداي دو نفر مثل هم نيست، و همچنين ممكن است اختلاف الوان شامل افراد از يك نژاد نيز بشود، چون اگر دقت شود دو نفر از يك نژاد رنگشان عين هم نيست، و اين معنا از نظر علماي اين فن مسلم است.

پس متفكرين و اهل بحث كه پيرامون عالم كبير بحث مي‌كنند، در نظام خلقت، به آياتي دقيق برمي‌خورند كه دلالت مي‌كند بر اينكه عالم صنع و ايجاد با نظامي كه در آن جاري است ممكن نيست پديد آيد مگر از ناحيه خدا، و نيز ممكن نيست منتهي شود مگر به سوي او.

[ياد آوري آيات الهي ديگر: خوابيدن در شب، تلاش در روز، رعد و برق، فرو فرستادن باران و...]..... ص: ۲۵۱

" وَ مِنْ آياتِهِ مَنامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ابْتِغاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِهِ..."

كلمه" فضل" به معناي زيادتر از مقدار حاجت از هر چيز است، و بر" عطيه" نيز اطلاق مي‌شود، چون صاحب عطا آنچه زايد بر مقدار حاجتش مي‌باشد عطا مي‌كند و مراد از اين كلمه در آيه شريفه رزق است. و معناي" ابتغاء فضل" طلب رزق است.

و در اينكه انسان داراي قواي فعال خلق شده كه او را وادار مي‌كند به اينكه در جستجوي رزق باشد، و حوائج زندگي خود را به خاطر بقاي خود تحصيل كند، از جاي برخيزد، و تلاش كند و نيز در اينكه به سوي استراحت و سكون هدايت شده، تا به وسيله آن، خستگي تلاش خود را بر طرف نموده و تجديد و تجهيز قوا كند، و باز در اينكه شب و روز پشت سر هم قرار داده شده براي تلاش و براي اينكه خستگي هر روز را در شب همان روز بر طرف سازد، و باز در اينكه براي پديد آمدن شب و روز اوضاع جوي به وسيله زمين و خورشيد پديد آمده، آيت‌ها و نشانه‌هاي سودمندي است براي كسي كه داراي گوشي شنوا باشد، و در آنچه مي‌شنود تعقل كند، و چون آن را حق ديد پيروي نمايد.

در كشاف گفته:" در آيه شريفه لف و نشر مرتب به كار رفته- كه معناي آن در ساير مجلدات فارسي اين كتاب گذشت- براي اينكه تقدير آيه چنين است" و من آياته منامكم و ابتغاؤكم من فضله بالليل و النهار- يكي از آيات او خواب شما، و كار و كسب شماست در شب و در روز، يعني خوابتان در شب، و كار و كسبتان در روز"، چيزي كه هست جمله ترجمه الميزان، ج‌۱۶،


ترجمه تفسیر المیزان
250

" وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً"- كلمه" مودت" تقريبا به معناي محبتي است كه اثرش در مقام عمل ظاهر باشد، در نتيجه نسبت مودت به محبت نسبت خضوع است به خشوع، چون خضوع آن خشوعي را گويند كه در مقام عمل اثرش هويدا شود، به خلاف خشوع كه به معناي نوعي تاثر نفساني است، كه از مشاهده عظمت و كبريايي در دل پديد مي‌آيد.

و" رحمت"، به معناي نوعي تاثير نفساني است، كه از مشاهده محروميت محرومي كه كمالي را ندارد، و محتاج به رفع نقص است، در دل پديد مي‌آيد، و صاحبدل را وادار مي‌كند به اينكه در مقام برآيد و او را از محروميت نجات داده و نقصش را رفع كند.

يكي از روشن‌ترين جلوه‌گاه‌ها و موارد خودنمايي مودت و رحمت، جامعه كوچك خانواده است، چون زن و شوهر در محبت و مودت ملازم يكديگرند، و اين دو با هم و مخصوصا زن، فرزندان كوچكتر را رحم مي‌كنند، چون در آنها ضعف و عجز مشاهده مي‌كنند، و مي‌بينند كه طفل صغيرشان نمي‌تواند حوائج ضروري زندگي خود را تامين كند، لذا آن محبت و مودت وادارشان مي‌كند به اينكه در حفظ و حراست، و تغذيه، لباس، منزل، و تربيت او بكوشند، و اگر اين رحمت نبود، نسل به كلي منقطع مي‌شد، و هرگز نوع بشر دوام نمي‌يافت.

نظير اين مورد مودت و رحمتي است كه در جامعه بزرگ شهري، و در ميان افراد جامعه مشاهده مي‌شود، يكي از افراد وقتي هم شهري خود را مي‌بيند، با او انس مي‌گيرد، و احساس محبت مي‌كند، و به مسكينان و ناتوانان اهل شهر خود كه نمي‌توانند به واجبات زندگي خود قيام كنند، ترحم مي‌نمايد.

و به طوري كه از سياق برمي‌آيد مراد از" مودت و رحمت" در آيه همان مودت و رحمت خانوادگي است، هر چند كه اطلاق آيه شامل دومي نيز مي‌شود.

" لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ"- چون وقتي قومي در باره اصول تكويني خويش بينديشند كه آن اصول مرد و زن را وادار كرده به اينكه تشكيل جامعه خانوادگي دهند، و نيز آن دو را به مودت و رحمت واداشت، و آن مودت و رحمت نيز اجتماع مدني و شهري را پديد آورد، و چه آثاري بر اين اجتماع مترتب شد، نوع بشري بقاء يافت، و زندگي دنيايي و آخرتي انسان به كمال رسيد، آن وقت متوجه مي‌شوند كه چه آيات عجيبي در آنها هست، و خداي تعالي چه تدابيري در امر اين نوع از موجودات به كار برده، تدابيري كه عقل را حيران و دهشت زده مي‌كند.

" وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوانِكُمْ..."

ظاهرا مراد از اختلاف لسانها، اختلاف واژه‌ها باشد، كه يكي عربي، و يكي فارسي، ترجمه الميزان، ج‌۱۶،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 8964
صفحه از 595
پرینت  ارسال به