305
ترجمه تفسیر المیزان

" وَ لَئِنْ أَرْسَلْنا رِيحاً فَرَأَوْهُ مُصْفَرًّا لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ يَكْفُرُونَ" ضمير در" فرأوه" به نبات بر مي‌گردد، البته لفظ نبات در سابق نيامده بود، بلكه معناي آن از سياق استفاده مي‌شود، پس ضمير به نبات مستفاد از معنا بر مي‌گردد، و جمله" لظلوا" جواب سوگند، و قائم مقام جزاي شرط" لئن" است، و معنايش اين است كه سوگند مي‌خورم كه اگر باد سردي بفرستيم كه زراعتهايشان و درختهايشان را زرد كند، و ببينند كه روييدنيهايشان زرد شده، بلا درنگ به نعمت‌هاي خدا كفران مي‌ورزند.

پس در آيه شريفه مشركين را سرزنش مي‌كند به اينكه به سرعت دلهايشان زير و رو مي‌شود، هنگام نعمت يك جور، و هنگام نقمت جور ديگر، به محضي كه آثار نعمت نزديك مي‌شود، بي درنگ خوشحال مي‌شوند، و چون بعضي از نعمتها را از ايشان بگيرد بدون هيچ درنگي نعمت‌هاي مسلم و روشن را منكر مي‌شوند.

بعضي «۱» گفته‌اند ضمير در" فرأوه" به كلمه سحاب بر مي‌گردد، چون سحاب (ابر) وقتي زرد رنگ شد ديگر نمي‌بارد. بعضي «۲» ديگر گفته‌اند: به كلمه" ريح" بر مي‌گردد، چون كلمه مذكور هم مرجع ضمير مؤنث مي‌شود و هم مذكر ليكن هر دو قول بعيد است.

" فَإِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتي... فَهُمْ مُسْلِمُونَ" اين جمله علت مطلبي را كه از سياق سابق فهميده مي‌شد بيان مي‌كند، گويا فرموده:

اين قدر مشغول اين گونه افراد سست عنصر مشو، و غم بي ايمانيشان را مخور، كه چرا يك دم خوشحال و يك دم مايوسند، و به آيات ما ايمان نمي‌آورند، و در آنها تعقل نمي‌كنند، چون اينان مردگاني كر و كورند، و تو نمي‌تواني چيزي به ايشان بشنواني، و هدايتشان كني، تو، تنها كساني را مي‌شنواني و هدايت مي‌كني كه به آيات ما ايمان داشته باشند، يعني در اين جهت‌ها تعقل كنند، و تصديق نمايند، پس تنها اين گونه افراد مسلمند. و چون تفسير اين دو آيه در سوره نمل گذشت ديگر تكرار نمي‌كنيم.

__________________________________________________

(۱)مجمع البيان، ج ۸، ص ۳۱۰.

(۲)روح المعاني، ج ۲۱، ص ۵۴.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،


ترجمه تفسیر المیزان
304

مي‌شود.

و مراد از رحمت خدا باراني است كه از ابرها فرو مي‌ريزد، ابرهايي كه به وسيله بادها گسترش يافته، و آثار آن عبارت است از هر چيزي كه بر آمدن باران مترتب شود، چون گياه و درخت و ميوه، كه در عين اينكه آثار بارانند آثار حيات يافتن زمين بعد از مردنش نيز هستند.

و لذا در آيه شريفه فرمود:" نظر كن به آثار رحمت خدا، كه چگونه زمين را بعد از مردنش زنده مي‌كند" كه در اين عبارت باران را رحمت خدا، و كيفيت زنده كردن زمين بعد از مردنش را آثار آن خوانده، پس زنده شدن زمين بعد از مردنش از آثار رحمت خدا است، و نباتات و اشجار و ميوه‌ها از آثار زنده شدن زمين است، با اينكه خود آنها نيز از آثار رحمت هستند، و تدبير، تدبيري است الهي، كه از خلقت باد و ابر و باران حاصل مي‌شود.

و در جمله" إِنَّ ذلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتي" كلمه" ذلك" اشاره است به خداي تعالي، كه داراي رحمتي است كه از آثار آن احياي زمين بعد از مردنش مي‌باشد، و اگر براي اشاره به خداي تعالي كلمه:" ذلك" را كه مخصوص اشاره به دور است به كار برده، به منظور تعظيم بوده، و مراد از" موتي- مردگان" انسان و يا انسان و ساير جانداران است.

[خدايي كه زمين موات را (با فرستادن باران) زنده مي‌كند مردگان را نيز زنده خواهد كرد]..... ص: ۳۰۴

و مراد از جمله مذكور فهماندن اين معنا است كه زنده كردن مردگان مثل زنده كردن زمين موات است، چون در هر دو مرگ هست، كه عبارت از اين است كه آثار حيات از چيزي سلب شود، و نيز حيات عبارت از اين است كه چيزي بعد از ساقط شدن آثار حيات از او دوباره اثر حيات به خود بگيرد، و زمين در فصل بهار داراي اثر حيات مي‌شود، پس در فصل بهار خداوند زمين مرده را زنده كرده، و حيات انسان و حيوان نيز مثل حيات زمين است، و چيزي غير از آن نيست.

خوب، وقتي مي‌بينيم كه خداي تعالي مي‌تواند از بين چند چيز مثل هم، يكي را بعد از مردن زنده كند، ديگر چرا نگوييم كه مي‌تواند آن چند چيز ديگر را نيز بعد از مردن زنده كند؟ با اينكه بنا به قاعده معروف:" حكم الامثال فيما يجوز و ما لا يجوز واحد- حكم چند چيز مثل هم در يكي كه محقق شده با آنكه محقق نشده يكي است". وقتي مي‌بينيم زمين و نبات مرده را زنده كرده، بي درنگ بايد قبول كنيم كه حيوان و انسان را هم مي‌تواند زنده كند.

و جمله" وَ هُوَ عَلي كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ" اثبات احياي مذكور است، به بياني ديگر مي‌فرمايد: چرا خدا نتواند مردگان را زنده كند؟ با اينكه قدرت او عمومي، و غير محدود، و غير متناهي است، و وقتي قدرت غير متناهي شد شامل احياي بعد از موت نيز مي‌شود، و گر نه لازم است قدرت مقيد شود و حال آنكه ما آن را مطلق فرض كرديم.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 7740
صفحه از 595
پرینت  ارسال به