365
ترجمه تفسیر المیزان

مكرر گفتيم، وثني‌ها قائل به موجودي به نام رب العالمين نيستند، براي هر عالمي ربي قائلند، و رب همه آن رب‌ها را خدا مي‌دانند، و (خدا منزه و بزرگتر است از آنچه اينان مي‌گويند، و بسيار هم بزرگتر است).

" أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ..."

كلمه" ام" به اصطلاح ادبي منقطعه است، كه معناي" بلكه" را مي‌دهد، و معنا را چنين مي‌كند: بلكه مي‌گويند قرآن را به خدا افتراء بسته، و از ناحيه خدا نيست، آن گاه سخن آنان را رد نموده، مي‌فرمايد:" بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ...".

[مقصود از قومي كه پيش از پيامبر اسلام (صلي اللَّه عليه و آله و سلم)، پيامبري به سويشان فرستاده نشده بود (ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ)]..... ص: ۳۶۵

" لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ"- بعضي «۱» از مفسرين گفته‌اند منظور از اين قوم، قريش است، چون هيچ پيغمبري قبل از آن جناب به سوي قريش گسيل نشده بود، به خلاف اقوام ديگر عرب، كه بعضي از پيغمبران به سوي ايشان مبعوث شده بودند، مانند خالد بن سنان عبسي، و حنظله، كه بنا به آنچه در روايات است دو تن از پيغمبران عرب ۰ بودند.

بعضي «۲» ديگر گفته‌اند: مراد از قوم مذكور، همه اهل فترت، يعني مردم ما بين عيسي و محمد (ص) است، چون در اين فاصله زماني، مردم از مساله دين و از وظائفي كه در قبال نعمت‌هاي الهي داشتند، و از آن غرض كه به خاطر آن خلق شده بودند، يعني عبادت، به كلي غافل ماندند. ليكن اين تفسير صحيح نيست، براي اينكه معناي فترت اين است كه مدتي پيغمبر صاحب شريعت و كتاب مبعوث نشده باشد، كه اين مدت را مدت فترت مي‌نامند، و اما مدت مبعوث نشدن پيامبران بي شريعت، اولا فترت نيست، و ثانيا قبول نداريم كه ما بين عيسي و محمد (ع) چنين پيامبراني نيامده باشند، با اينكه زمان فاصل بين آن دو پيامبر شش قرن بوده.

" لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ"- غايتي است براي ارسال رسول، اما نه غايتي حتمي، بلكه رجائي و احتمالي، (توضيح اينكه: هدايت يافتن قوم مذكور نتيجه و غايت رسالت رسول خدا (ص) است، اما نتيجه احتمالي، و لذا فرمود: شايد هدايت شوند، و آرزوي مذكور از خدا نيست، چون كسي آرزوي چيزي را مي‌كند كه از شدن و نشدن آن بي خبر باشد، و خدا منزه از بي خبري است، بلكه آرزو قائم به مقام است، و يا قائم به مخاطب است، كه همان

__________________________________________________

(۱)كشاف، ج ۳، ص ۵۰۷. و مجمع البيان، ج ۸، ص ۳۲۵.

(۲)فخر رازي، ج ۲۵، ص ۱۶۷.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،


ترجمه تفسیر المیزان
364

بيان آيات [اجمال مطالبي كه سوره مباركه سجده متضمن است]..... ص: ۳۶۴

اشاره

غرض اين سوره بيان مبدأ و معاد، و اقامه برهان بر اين مساله است، و نيز دفع شبهه‌هايي كه در باره اين دو مساله در دلها خلجان مي‌كند، و در ضمن به مساله نبوت و كتاب نيز اشاره مي‌نمايد، و امتيازي كه دو گروه مؤمنين حقيقي به آيات خدا، و فاسقان خارج از زي عبوديت، از يكديگر دارند بيان مي‌كند، و نيز به دسته اول وعده ثوابي مي‌دهد كه از تصور هر متصور بيرون است، و به دسته دوم وعيدي مي‌دهد، و به انتقام شديدي تهديد مي‌كند كه عبارت است از عذاب اليم و ابدي در قيامت، و عذابي كوچك‌تر از آن كه در دنيا به زودي خواهند چشيد، و در آخر، سوره را با تاكيد آن وعيد، و دستور به رسول خدا (ص) كه تو نيز منتظر باش آن چنان كه آنان منتظرند، ختم مي‌كند.

اين فهرست و اجمال مطالبي است كه در اين سوره آمده، و اين سوره در مكه نازل شده، مگر سه آيه آن كه بعضي «۱» گفته‌اند در مدينه نازل شده است، و آن عبارت است از آيه" أَ فَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً" تا تمامي سه آيه.

آنچه در اين فصل از آيات سوره مورد بحث آورده‌ايم، فصل اول از آن فهرست را يعني مساله مبدأ و معاد را متضمن است.

" الم تَنْزِيلُ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ" اين آيه در تقدير" هذا تنزيل الكتاب" بوده، يعني اين تنزيل كتاب است، و كلمه" تنزيل" مصدر به معناي اسم مفعول است، و اگر مصدر را اضافه به كتاب كرده، از باب اضافه صفت به موصوف است، و معنايش اين است كه اين همان كتاب نازل شده است، كه شكي در آن نيست.

در جمله" مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ" براعت استهلال به كار رفته، و براعت استهلال اين است كه در ابتداي كتاب يا نامه سخني گفته شود كه به خواننده بفهماند در كتاب يا نامه چه چيزهايي آمده است.

در جمله مورد بحث نيز اين نكته بكار رفته، و به خواننده مي‌فهماند كه در اين سوره از وحدانيت خدا و معادي كه وثنيت بت‌پرست منكر آن است گفتگو شده، چون همانطور كه

__________________________________________________

(۱)روح المعاني، ج ۲۱، ص ۱۱۵.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 8695
صفحه از 595
پرینت  ارسال به