525
ترجمه تفسیر المیزان

مذكور توحيد خدا نيست.

و اما احتمال دوم كه بگوييم مراد از امانت پذيرش دين حق به طور تفصيل است، نيز صحيح نيست، براي اينكه آيه شريفه مي‌فرمايد انسانها به طور مطلق، يعني چه خوبشان و چه بدشان آن را حمل كردند، و پذيرفتند، و معلوم است كه بيشتر انسانها در هر دوره‌اي از ايمان به دين حق امتناع ورزيدند، و كسي كه ايمان به آن نداشته باشد حمل آن را هم نكرده، و اصلا اطلاعي از آن ندارد.

با اين بيان روشن مي‌شود كه احتمال سوم هم نمي‌تواند منظور از امانت باشد، چون احتمال سوم اين بود به طور مفصل در عمل متلبس به دين حق باشد و معلوم است كه تمامي انسانها اين طور دين دار نبوده و نيستند.

احتمال چهارم هم نمي‌تواند مراد از امانت باشد، براي اينكه آسمانها و زمين و ساير موجودات با اعتراف به توحيد خدا، و اتصافشان به اين اعتراف كمال مزبور را دارند، و آيه شريفه مي‌فرمايد آسمانها و زمين اين امانت را نپذيرفتند.

و اما اين احتمال كه مراد از آن امانت تلبس و اتصاف به كمالي باشد كه از ناحيه اعتقاد به حقانيت همه عقايد، و علم به دين حق حاصل مي‌شود، نيز صحيح نيست، چون همانطور كه گفتيم امانت مذكور چيزي است كه هم نفاق مترتب بر آن مي‌شود، و هم شرك، و هم ايمان، و اين سه بر صرف اعتقاد به حقانيت تكاليف اعتقادي و عملي دين مترتب نمي‌شود، و صرف اين اعتقاد نه سعادتي مي‌آورد، و نه شقاوتي، آنچه سعادت و شقاوت مي‌آورد، التزام به اين عقايد، و تلبس در عمل به آن تكاليف است، نه صرف عقيده به حقانيت آنها.

[بيان اينكه مراد از اين امانت ولايت الهي و كمال در اعتقاد و عمل حق است و مقصود از حمل انسان دارا بودن صلاحيت و استعداد مي‌باشد]..... ص: ۵۲۵

ناگزير از بين همه احتمالات باقي مي‌ماند احتمال ششم، و آن اين است كه مراد از امانت مزبور كمالي باشد كه از ناحيه تلبس و داشتن اعتقادات حق، و نيز تلبس به اعمال صالح، و سلوك طريقه كمال حاصل شود به اينكه از حضيض ماده به اوج اخلاص ارتقاء پيدا كند و خداوند انسان حامل آن امانت را براي خود خالص كند، اين است آن احتمالي كه مي‌تواند مراد از امانت باشد، چون در اين كمال هيچ موجودي نه آسمان، و نه زمين، و نه غير آن دو، شريك انسان نيست. از سويي ديگر چنين كسي تنها خدا متولي امور اوست، و جز ولايت الهي هيچ موجودي از آسمان و زمين در امور او دخالت ندارد، چون خدا او را براي خود خالص كرده.

پس مراد از امانت عبارت شد از ولايت الهي، و مراد از عرضه داشتن اين ولايت بر

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،


ترجمه تفسیر المیزان
524

با اين آيه، سوره احزاب در حقيقت تمام شده است، چون مساله اطاعت خدا و رسول، كلام جامعي است كه همه احكام سابق از واجبات و محرمات را شامل مي‌شود، و دو آيه بعدي به منزله متمم براي آيه مورد بحث است.

" إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا... غَفُوراً رَحِيماً" امانت- هر چه باشد- به معناي چيزي است كه نزد غير وديعه بسپارند، تا او آن را براي سپارنده حفظ كند، و سپس به وي برگرداند، و در آيه مورد بحث امانت عبارت است از چيزي كه خداي تعالي آن را به انسان به وديعه سپرده، تا انسان آن را براي خدا حفظ كند، و سالم و مستقيم نگه بدارد، و سپس به صاحبش يعني خداي سبحان برگرداند.

[احتمالات مختلف در باره مراد از امانتي كه آسمان‌ها و زمين و كوه‌ها از پذيرفتن آن سرباز زدند و انسان آن را پذيرفت و منشا انقسام او به مؤمن، مشرك و منافق شد]..... ص: ۵۲۴

و اما اينكه اين امانت چيست؟ از جمله" لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ..." بر مي‌آيد كه امانت مذكور چيزي است كه نفاق و شرك و ايمان هر سه بر حمل آن امانت مترتب مي‌شود، در نتيجه حاملين آن امانت به سه طائفه تقسيم مي‌شوند، چون كيفيت حمل آنان مختلف است.

از اين جا مي‌فهميم كه ناگزير امانت مذكور امري است مربوط به دين حق، كه دارنده آن متصف به ايمان، و فاقد آن متصف به شرك، و آن كس كه ادعاي آن را مي‌كند، ولي در واقع فاقد آن است، متصف به نفاق مي‌شود.

حال آيا اين امر عبارت است از اعتقاد حق، و شهادت بر توحيد خدا، و يا مجموع عقايد و اعمال؟ و به عبارت ديگر، امر مزبور عبارت است از صرف اعتقاد به همه عقايد دين حق، با قطع نظر از عمل به لوازم آن؟ و يا اينكه عبارت از داشتن آن عقايد به ضميمه عمل به آن، و يا آنكه هيچ يك از اين احتمال‌ها نيست بلكه عبارت است از آن كمالي كه از ناحيه داشتن يكي از آن امور براي انسان حاصل مي‌شود.

از اين احتمالها احتمال اولي كه توحيد است ممكن نيست منظور باشد، براي اينكه آيه شريفه مي‌فرمايد آسمان و زمين و كوه‌ها از حمل آن امانت مضايقه كردند، و حال آنكه به حكم صريح قرآن آسمانها و زمين و كوه‌ها و تمامي موجودات، خدا را يگانه دانسته، و به حمد او تسبيح مي‌گويند، هم چنان كه فرموده:" وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ" «۱» و در آيه مورد بحث مي‌فرمايد آسمانها و زمين از پذيرفتن آن امانت سرباز زدند، پس معلوم مي‌شود امانت

__________________________________________________

(۱)و هيچ موجودي نيست مگر آنكه خدا را به حمد او تسبيح مي‌گويد. سوره اسري، آيه ۴۴.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 8948
صفحه از 595
پرینت  ارسال به