581
ترجمه تفسیر المیزان

روزي دهد، خزينه‌اش زياد نمي‌شود، و اگر زياد بدهد خزينه‌اش كم نمي‌گردد، آن گاه فرموده:

" وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ"، هر چه انفاق كنيد، چه كم و چه زياد و آن مال هر چه باشد،" فَهُوَ يُخْلِفُهُ" خدا جانشين كننده و جا پركن آن است، و عوض آن را به شما مي‌دهد، يا در دنيا، و يا در آخرت،" وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ"، و او بهترين روزي‌رسان است، براي اينكه او اگر روزي مي‌دهد، بلا عوض و صرفا از در جود و سخا مي‌دهد، ولي ديگران اگر روزي مي‌دهند، به عنوان قرض و معامله مي‌دهند، آري مي‌دهند تا روزي پس بگيرند، علاوه بر اينكه او رازق حقيقي است، و ديگران واسطه وصول رزق اويند.

[سؤال خداوند از ملائكه (أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ) و بيزاري جستن ملائكه از عبادت مشركين]..... ص: ۵۸۱

" وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ" مراد از" يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً"- به شهادت سياق- عابدها و معبودهايند، و يا به عبارت ديگر بت‌ها و بت‌پرستانند.

و در جمله" ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ" كه خداي تعالي سؤال مي‌كند، منظور سؤال از اصل فرشته‌پرستي نيست، و از ملائكه نمي‌پرسد، كه آيا بت‌پرستان شما را پرستش مي‌كردند يا نه، چون اگر سؤال اين بود. ديگر معنا نداشت ملائكه آن را انكار كنند، بگويند:" سُبْحانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنا..."، چون در اينكه مشركين ملائكه را مي‌پرستند هيچ حرفي نيست، بلكه مراد، سؤال از رضايت ملائكه است، كه آيا شما به پرستش مشركين. و خضوع عبادتي ايشان در برابر شما راضي بوديد، يا خير؟ همانطور كه در آيه:" أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ" از حضرت مسيح (ع) نمي‌پرسد كه آيا تو چنين دستوري داده‌اي؟ چون هر چند ظاهر عبارت همين معنا را مي‌رساند، اما مي‌دانيم كه منظور اين نيست، چون خداي تعالي مي‌داند كه مسيح (ع) چنين دستوري نمي‌دهد، بلكه مراد اين است كه آيا تو راضي بودي كه امتت تو را به عنوان خداي دوم بپرستند؟ خواهي گفت:

اين را هم خدا مي‌دانست كه نه ملائكه به شرك مشركين راضي بودند، و نه مسيح (ع) به شرك نصاري، در جواب مي‌گوييم: بله درست است، كه خدا اين را هم مي‌دانست، اما منظور از اين عبارت اين است كه به هر دو طايفه بفهماند كه اميدي كه به شفاعت ملائكه و شفاعت حضرت مسيح (ع) داشتند، بي جا بوده، و براي هميشه از اين شفاعت نااميد باشند، و هر چه در دنيا به اين منظور عبادت كردند، همه هدر رفته، و بي فايده است.

" قالُوا سُبْحانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ"

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،


ترجمه تفسیر المیزان
580

را دليل بر نداشتن عذاب خدا مي‌دانيد" بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفي" چيزي نيست كه شما را نزد ما نزديك سازد.

" إِلَّا مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً"- مگر آن كس كه ايمان آورد، و با مال و فرزندان خود عمل صالح كند، مال خود را در راه خدا انفاق نموده، و با آن ايمان و عمل صالح را تزويج و تبليغ كرده، در سايرين نيز منتشر سازد، و اولاد خود را با تربيت ديني بار آورد، چنين افرادي پاداش دو چندان خواهند داشت." فَأُولئِكَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ" در اين جمله به احتمال قوي موصوف" جزاء" اضافه بر صفت" ضعف" شده، و معناي آن پاداش دو چندان است، و دو چندان بودنش براي اين است كه هم خود هدايت يافتند، و هم ديگران را هدايت كردند، علاوه بر اينكه خداوند حسنات آنان را به ده برابر و بيشتر مزد مي‌دهد." وَ هُمْ فِي الْغُرُفاتِ آمِنُونَ" يعني در قبه‌هاي بلند، از عذاب ايمنند، پس چنين افرادي عذاب نمي‌شوند.

" وَ الَّذِينَ يَسْعَوْنَ فِي آياتِنا مُعاجِزِينَ"- يعني در آيات ما جديت مي‌كنند كه آن را از اثر بيندازند- و يا از ما پيشي بگيرند-" أُولئِكَ فِي الْعَذابِ مُحْضَرُونَ" اينان هر چند كه مال و اولادشان بسيار باشد، سرانجام در آتش احضار مي‌شوند.

و در جمله" وَ ما أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ" از خطاب مخصوص به مؤمنين، به خطاب عموم مردم از كافر و غير از كافر عدول شده، و وجهش اين است كه حكمي كه براي اموال و اولاد بيان كرد، اختصاص به يك طايفه معيني ندارد، اگر اين مال و اولاد در كار خير به كار رود، اثر جميلش به شرطي هويدا مي‌گردد، كه توأم با ايمان و عمل صالح باشد، و گر نه بيش از پيش و بال مي‌آورد." قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ" در مجمع البيان گفته، وقتي مي‌گويند:" اخلف اللَّه له و عليه" شمعنايش اين است كه خداوند به جاي آنچه از دست فلاني برفت عوضي بداد «۱».

سياق آيه دلالت دارد بر اينكه مراد از انفاق در وجوه احسان است، و مراد بيان اين نكته است كه چنين انفاقي نزد خدا ضايع و گم نمي‌شود، بلكه خداوند آن را عوض مي‌دهد.

بنا بر اين جمله" قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ" در صدر آيه براي اشاره به اين نكته است كه مساله رزق، در سعه و ضيقش به دست خدا است، خدايي كه اگر كم

__________________________________________________

(۱)مجمع البيان، ج ۸، ص ۳۹۴.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 7746
صفحه از 595
پرینت  ارسال به