77
ترجمه تفسیر المیزان

مدارايشان با جاهلان مشركين، و به همين جهت بايد گفت: آنچه به ذهن نزديكتر است اين است كه: مراد از اجر دو برابر، اين است كه: يك اجر به ايشان داده مي‌شود به خاطر اين كه به كتاب آسماني خود ايمان داشتند، و يك اجر هم داده مي‌شود به خاطر اينكه به قرآن ايمان آوردند، و بر ايمان دوم بعد از ايمان اولشان صبر نموده و كلفت و مشقت مخالفت با هوي را كه در هر دو ايمان هست، تحمل نمودند.

بعضي «۱» از مفسرين گفته‌اند:" مراد از دو اجر اين است كه: يك اجر به ايشان داده مي‌شود به خاطر اينكه در دين خود صبر داشتند و اجر ديگري داده مي‌شود به خاطر اينكه در برابر آزار كفار و تحمل مشقت صبر كردند" ولي سياق آيه با آن سازگار نيست.

" وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ"- كلمه" يدرءون" از ماده" درأ" است، كه به معناي دفع است، و مراد از" حسنه و سيئه"- به قول بعضي- سخن خوب و سخن بد است، و به قول بعضي «۲» ديگر عمل خوب و بد است، كه معروف و منكرش هم مي‌گويند، و به قول بعضي «۳» ديگر مراد از آن، خلق خوب و بد است، كه عبارت است از حلم و جهل، ولي سياق آيات با معناي اخير موافق‌تر است، بنا بر اين معناي آيه چنين مي‌شود كه: اين مؤمنين از اهل كتاب آزار و اذيت مردم را به وسيله مدارا و حلم و حوصله از خود دور مي‌كردند، و بقيه الفاظ آيه روشن است.

" وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ" مراد از" لغو" سخن بيهوده است، به دليل كلمه" سمعوا- مي‌شنوند"، چون لغو شنيدني و از مقوله سخن است، پس مقصود سخنان بيهوده و خشن و زشتي است كه پرداختن به آن، كار عاقلان نيست، و لذا وقتي آن را مي‌شنيده‌اند، از آن اعراض نموده، و مقابله به مثل نمي‌كرده‌اند، بلكه مي‌گفته‌اند: اعمال ما براي ما، و اعمال شما براي شما، و اين در حقيقت متاركه و اعلام ترك گفتگو است،" سَلامٌ عَلَيْكُمْ" يعني شما از ناحيه ما خاطرتان جمع باشد، و ايمن باشيد، كه گزندي نخواهيد ديد، اين جمله باز اعلام متاركه، و خدا حافظي محترمانه است كه با اين جمله مي‌فهمانده‌اند شان ما اجل از آن است كه اين گونه سخنان بيهوده را دنبال كنيم، هم چنان كه در جاي ديگر در باره مؤمنان فرموده:" وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً- و چون مردم نادان به ايشان خطاب مي‌كنند، در پاسخ مي‌گويند: سلام، و يا پاسخي سالم مي‌دهند.

__________________________________________________

(۱ و ۲ و ۳)مجمع البيان، ج ۷، ص ۳۵۸.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،


ترجمه تفسیر المیزان
76

دو ضمير" قبله" و" به" به قرآن برمي‌گردد و بعضي «۱» از مفسرين آن را به رسول خدا برگردانده‌اند. ولي قول اول با سياق موافق‌تر است. در اين آيه و ما بعد آن بعضي از مردم با ايمان از يهود و نصاري مدح شده‌اند، بعد از آنكه در آيه‌هاي قبل، مشركين اهل مكه مذمت شدند.

و سياق ذيل آيه شهادت مي‌دهد بر اينكه اين طايفه از اهل كتاب كه مدح شده‌اند، طايفه مخصوصي از اهل كتاب بوده‌اند كه ايمان به قرآن آورده‌اند، نه تمامي مؤمنين اهل كتاب. پس نبايد به گفته مفسريني «۲» كه اين احتمال را داده‌اند، اعتناء كرد.

" وَ إِذا يُتْلي عَلَيْهِمْ قالُوا آمَنَّا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنا..."

ضميرهاي مفرد در" به" و" انه" به قرآن برمي‌گردد و الف و لام در" الحق" الف و لام عهد است، و معناي آيه اين است كه: چون قرآن بر آنان تلاوت مي‌شود مي‌گويند: ايمان آورديم به آن، كه آن همان حقي است كه از ناحيه پروردگارمان معهود است، چون ما آن را قبلا شناخته بوديم.

و جمله" إِنَّا كُنَّا مِنْ قَبْلِهِ مُسْلِمِينَ" حق بودن و معهود بودن آن را در نظر ايشان تعليل مي‌كند، و معنايش يا اين است كه: ما قبل از نزول آن مسلم به آن بوديم، و يا اين است كه: به ديني كه اين قرآن بدان دعوت مي‌كند و آن را اسلام مي‌نامد ايمان داشتيم.

بعضي از مفسرين گفته‌اند:" ضميرهاي مزبور به رسول خدا (ص) برمي‌گردد". و ليكن وجه قبلي با سياق موافق‌تر است، و به هر حال منظورشان از كلام مزبور، آن اطلاعاتي بوده كه در كتب خود از اوصاف رسول خدا (ص) و اوصاف كتابي كه بر وي نازل مي‌شود داشته‌اند، هم چنان كه آيه" الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ" «۳» و آيه" أَ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ" «۴» نيز بدان تصريح دارند.

[مدح و ستايش طايفه‌اي از اهل كتاب كه به قرآن ايمان آورند و... و مژده به ايشان كه دو بار پاداش داده مي‌شوند]..... ص: ۷۶

" أُولئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِما صَبَرُوا وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ..."

در اين آيه شريفه، وعده‌اي جميل به آن عده از اهل كتاب مي‌دهد كه شناخت خود را، كه از قرآن و رسول اسلام داشتند، كتمان نكردند، و مدح ايشان است بر حسن سلوك و

__________________________________________________

(۱ و ۲)روح المعاني، ج ۲، ص ۹۴.

(۳)كساني كه پيروي مي‌كنند رسول درس نخوانده‌اي را كه در كتب خود يعني تورات و انجيل نوشته مي‌يابند. سوره اعراف، آيه ۱۵۷.

(۴)مگر اين دليل بر ايشان دليل نيست كه علماي بني اسرائيل او را مي‌شناسند؟. سوره شعراء، آيه ۱۹۷.

ترجمه الميزان، ج‌۱۶،

  • نام منبع :
    ترجمه تفسیر المیزان
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 7735
صفحه از 595
پرینت  ارسال به