223
تفسیر مجمع البیان (ترجمه)

يعني براي شما آن رفق و مدارايي فراهم مي‌كند كه امور شما اصلاح شود).

فضل: در اصل لغت بمعناي زيادي مقدار است كه در نفع و فايده نيز استعمال مي‌شود. همه كارهاي خداوند، فضل و تفضل و افضال است زيرا كمتر از مقدار استحقاق و مقدار كار انسان نيست، بلكه بمراتب افزونتر است و برابري نمي‌كند.

اعراب... ص: ۲۲۶

رفيقا: تميز نسبت است از اينرو جمع بسته نشده. برخي گفته‌اند: علت اينكه جمع بسته نشده، اين است كه بمعناي: «حسن كل احد منهم رفيقاً» مي‌باشد، نظير:

«ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا» (سوره حج ۵ يعني هر يك از شما را بصورت كودكي از رحم خارج مي‌سازيم و نظير قول شاعر:

نصبن الهوي ثم ارتمين قلوبنا باعين اعداء و هن صديق

يعني پرچم عشق را برافراشتند و دلهاي ما را هدف تير چشم دشمنان كردند و حال آنكه هر يك از ايشان دوست بودند. برخي گفته‌اند: «رفيقا» حال است زيرا در چنين موردي گاهي «من» بكار مي‌رود و هر گاه «من» بكار نرود بايد كلمه را حال بگيريم يعني: «حسن كل واحد منهم مرافقاً نظير «للَّه دره فارساً» يعني براي خداست خير او در حال سواري و معناي آيه اين مي‌شود: نيكو هستند هر يك از آنها در حالي كه مرافق هستند.

شان نزول... ص: ۲۲۶

برخي گفته‌اند: اين دو آيه در باره «ثوبان» بنده آزاد شده پيامبر نازل شده است. او نسبت به پيامبر علاقه‌اي شديد داشت و از دوري او نمي‌توانست صبر كند روزي نزد پيامبر آمد در حالي كه رنگش پريده و تنش لاغر شده بود. فرمود: چرا اينطور شده‌اي؟ عرض كرد: بيمار نيستم و دردي ندارم. جز اينكه چون ترا نديدم، اشتياق پيدا كردم كه ترا ملاقات كنم. آن گاه بياد آخرت افتادم و ترسيدم كه در آنجا ترا نبينم زيرا تو در مقام پيامبراني و من اگر به بهشت وارد شوم، در مقامي پايين‌تر از تو خواهم بود و اگر در بهشت هم داخل نشوم، همانطور است و هرگز ترا نمي‌بينيم. از اينرو آيه

ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‌۵،


تفسیر مجمع البیان (ترجمه)
222

بيان آيه ۶۹- ۷۰... ص: ۲۲۵

لغت... ص: ۲۲۵

صديق: كسي كه همواره حق و حقيقت را تصديق دارد. برخي گفته‌اند: صديق كسي است كه به راستگويي عادت كرده باشد و اين بناء نسبت به كساني بكار مي‌رود كه به كاري عادت كرده باشند مثل: سكير يعني كسي كه همواره مست است و شريب يعني كسي كه هميشه شراب مي‌نوشد.

شهداء: جمع شهيد يعني كشتگان راه حق. به آنهايي كه در راه باطل كشته شوند، شهيد گفته نمي‌شود. شهادت صفت و حالت مقتولي است كه در راه حق كشته شده و در راه خدا داراي اخلاص است و به حق اقرار دارد و دعوت كننده بسوي آن است.

انسان مي‌تواند آرزوي شهادت كند ولي نمي‌تواند آرزو كند كه بدست كافري كشته شود زيرا عمل كافر معصيت است و انسان نبايد آرزوي معصيت كند. كلمه شهادت از اسماء مدح است. برخي گفته‌اند: شهادت عبارت است از صبر بر جنگ دشمنان كه خداوند به آن امر كرده است. اما صبر بر الم به اينكه از درد و جراحت ننالد، لازم نيست بلكه چنين ناليدني مباح است در صورتي كه سخني ناپسند بر خلاف رضاي خداوند نگويد.

صالح: كسي كه در راه حسن عمل استقامت داشته باشد.

رفيق: همدم و همراه و مصاحب. اين كلمه از «رفق در عمل» يعني مدارايي است. مرافقت نيز از همين اصل است. مرفق بمعناي آرنج دست و وجه تسميه آن اين است كه بوسيله آن دست انسان بهتر در اختيار انسان قرار مي‌گيرد و نيكوتر مصاحبت و رفاقت مي‌كند.

خداوند متعال مي‌فرمايد: «وَ يُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرفَقاً» (سوره كهف ۱۶

ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‌۵،

  • نام منبع :
    تفسیر مجمع البیان (ترجمه)
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 5631
صفحه از 317
پرینت  ارسال به