289
تفسیر مجمع البیان (ترجمه)

بيان آيه ۹۲... ص: ۲۹۲

لغت... ص: ۲۹۲

خطا: كار نادرست. صورتهاي ديگر آن: «خطاء و خطا و خطاه» (به سكون تاء در دو تاي اخير) مي‌باشد. خاطئه: گناه.

تحرير: آزاد كردن بردگان.

اعراب... ص: ۲۹۲

الا خطاً: نحويان محقق به اتفاق مي‌گويند: اين استثنا منقطع است يعني:

هيچ مؤمني نبايد مؤمني را بكشد، مگر اينكه خطا كند. مثل اين شعر:

من البيض لم تظعن بعيدا و لم تطأ علي الارض الاريط برد مرجل

يعني از... به جاي دوري نرفت و بر زمين گام ننهاد مگر بر برد نازك و صورت دار.

بديهي است كه: برد نازك و... از زمين نيست تا استثناء متصل باشد. در سوره بقره ذيل آيه: «إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ...» (آيه ۱۵۰) نيز از نظير اين مطلب گفتگو كرده‌ايم.

برخي گفته‌اند: اين استثنا متصل است و مقصود اين است كه: نبايد مؤمني مؤمني را عمدا بكشد و اگر عمداً او را كشت، مؤمن نيست، زيرا اين عمل او را از ايمان خارج مي‌سازد. سپس مي‌گويد: «الا خطأً» يعني اگر از روي خطا او را بكشد، از ايمان خارج نمي‌شود.

فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ: مبتداست و خبر آن محذوف است، زيرا كلام بر آن دلالت دارد.

إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا، در محل نصب است: يعني: «عليه ذلك الا ان يصدقوا» و «ان يصدقوا» تاويل بمصدر برده مي‌شود و حال است اصل: «يصدقوا» «يتصدقوا» است كه تاء در صاد ادغام شده است زيرا مخرج آنها بيكديگر نزديك است. برخي

ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‌۵،


تفسیر مجمع البیان (ترجمه)
288

[سوره النساء (۴): آيه ۹۲]... ص: ۲۹۱

اشاره

وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلاَّ خَطَأً وَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَ دِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلي أَهْلِهِ إِلاَّ أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَ إِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلي أَهْلِهِ وَ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (۹۲)

«۱»

ترجمه... ص: ۲۹۱

براي هيچ مؤمني مباح نيست كه مؤمني را بكشد، مگر از روي خطا. و كسي كه مومني را از روي خطا بكشد، بر اوست آزاد كردن يك برده مؤمن و ديه‌اي كه به بازماندگان او تسليم مي‌شود، مگر اينكه صدقه دهند و نگيرند. پس اگر مقتول از مردي باشد كه با شما دشمنند و مؤمن باشد، بر قاتل تنها آزاد كردن برده‌اي مؤمن است و اگر مقتول از مردمي باشد كه ميان شما و ايشان پيماني است، بر قاتل ديه‌ايست كه به بستگان مقتول تسليم مي‌شود و آزاد كردن برده‌اي مؤمن. كسي كه برده را نيابد، بايد دو ماه پي در پي روزه بگيرد، تا خداوند توبه را بپذيرد و خداوند دانا و حكيم است.

__________________________________________________

(۱)- سوره نساء آيه ۹۲ جزء ۵

ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‌۵،

  • نام منبع :
    تفسیر مجمع البیان (ترجمه)
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 5856
صفحه از 317
پرینت  ارسال به