79
تفسیر مجمع البیان (ترجمه)

كرده باشند يا ديه خون انسان است يا... در اين باره در اوايل سوره آل عمران بحث كرده‌ايم.

فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً: از آنچه به او داده‌ايد، چيزي پس مگيريد.

أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً: اين استفهام انكاري است يعني: آنچه از آنها مي‌گيريد، باطل و ظلم و گناهي واضح است. بقولي معناي آن اين است كه: آيا با انكار اينكه زن مالك آن مال است، مال را از او ميگيريد؟ اين انكار، بهتان شمرده مي‌شود، زيرا شوهر وقتي كه بناحق، منكر، مالكيت زن مي‌شود، در حقيقت دروغ و تهمت بسته است.

برخي گفته‌اند: با اين كه گرفتن مال زن در هر حال نارواست، خواه مرد بخواهد او را طلاق دهد و همسري ديگر اختيار كند و خواه نخواهد. چرا در صورت طلاق، گرفتن آنچه به زن داده شده، مورد نهي قرار گرفته است؟

جواب اين است كه: در موقع تغيير همسران اين توهم پيش مي‌آيد كه مي‌توانند آنچه به اولي داده شده، از او بگيرند و به دومي بدهند. خداوند بيان فرمود كه اين كار روا نيست و اشكال را بر طرف ساخت و مقصود اين است كه اگر خواستيد از همسرتان جدا بشويد، چه بجاي او ديگري قرار دهيد، بايد آنچه باو داده‌ايد از او نگيريد.

وَ كَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَ قَدْ أَفْضي بَعْضُكُمْ إِلي بَعْضٍ: چگونه مال را از ايشان مي‌گيريد در حالي كه با يكديگر تماس گرفته و خلوت كرده‌ايد؟ كلمه افضاء كنايه از مجامعت است چنان كه ابن عباس و مجاهد و سدي گفته‌اند و برخي گفته‌اند منظور از افضا خلوت صحيح است: اگر چه مجامعتي صورت نگيرد. علت اين كه خلوت را افضاء ناميده، اين است كه در موقع خلوت، براي مجامعت مانعي وجود ندارد. اصحاب ما هر دو قول را روايت كرده‌اند.

در تفسير كلبي از ابن عباس است كه: افضاء، اين است كه زن و مرد در يك بستر جمع شوند، اعم از اينكه مجامعت كنند يا نكنند. در هر دو حالت مهر بر شوهر واجب مي‌شود. ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‌۵،


تفسیر مجمع البیان (ترجمه)
78

بيان آيه ۲۰ و ۲۱... ص: ۸۱

لغت... ص: ۸۱

قنطار: مال بسيار، اين كلمه از قنطره بمعني، پل گرفته شده. قنطر بمعني داهيه نيز از همان است زيرا در بزرگي به پل شبيه است مي‌گويند: «قنطر في الامر» يعني بدون اينكه حاجتي باشد او را در كلام بزرگ ساخت.

بهتان: دروغ و نسبت ناروا، اصل اين كلمه از تحير است مثل: فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ (سوره بقره ۲۵۸) يعني شخص كافر بواسطه نداشتن دليل متحير شد. بنا بر اين بهتان، آن دروغي است كه صاحب خود را بواسطه بزرگي خود حيران مي‌سازد.

افضاء: رسيدن دو چيز به يكديگر بطوري كه يكديگر را لمس كنند. اصل اين كلمه از فضاست كه بمعناي گشادي است.

اعراب... ص: ۸۱

بهتانا: مصدري است كه جاي حال نشسته. و اثما: نيز همين حالت را دارد يعني: «ا تأخذونه مباهتين و آثمين»

مقصود... ص: ۸۱

خداوند در آيه پيش مردم را تشويق كرد كه زنان خود را با حسن معاشرت نگهداري كنند. اكنون بمرداني كه مي‌خواهند زنان را طلاق گفته و همسران ديگر اختيار كنند. مي‌فرمايد:

وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَكانَ زَوْجٍ: و اگر خواستيد زني را بجاي زني ديگر قرار دهيد.

وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً: و زني را كه طلاق مي‌دهيد، مال بسياري داده‌ايد.

بنا بر آنچه كه در باره كلمه قنطار گفته شده: قنطار، پوست گاوي است كه پر از طلا

ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‌۵،

  • نام منبع :
    تفسیر مجمع البیان (ترجمه)
    موضوع :
    قرن 14
تعداد بازدید : 6051
صفحه از 317
پرینت  ارسال به