(۷)
روش های تعلیم در قرآن کریم و سنت

برومند، سیدمهدی

کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث
دانشکدۀاصول دین
استاد راهنما: دکتر نقی‏پورفر، ولی الله
استاد مشاور: دکتر عابدی، احمد
۱۳۷۸
۳۷۷ ص

نگارنده در این نوشتار، اصول، مبانی و کلیات روش‌ها و فنون تدریس و تعلیم در نظام آموزشی اسلامی را بر اساس منابع قرآن و حدیث مورد پژوهش و تحقیق قرار داد و مطالب و موضوعات را در دو فصل و هفت بخش تنظیم و ارائه کرده است.فصل اول، مشتمل بر چهار بخش، به طرح مباحث کلی و تعریف و تبیین موضوع می‏پردازد. این فصل در چهار بخش، اصل مسئله، ضرورت تحقیق، سؤالات، اهداف و فرضیه‏ها، و روش، پیشینه و محدودیت‌های تحقیق را بررسی می‏کند.فصل دوم به بخش عمده یافته‏های تحقیق دربارۀموضوع اصلی اختصاص دارد در این فصل ابتدا چند موضوع مهم مطرح شده است و سپس در بخش دوم، و روش‌های کلی تعلیمی در شاخه‏های مستقیم و غیر مستقیم مورد بحث قرار گرفته است. بخش سوم نیز به طور مشروح، فنون خُرد تعلیم را با توجه به اهداف آموزشی ذیل تقسیمات سه‏گانه حیطه‏های عاطفی، شناختی و روانی - حرکتی پیش کشیده و معرفی نموده است. هر کدام از حوزه‏های مذکور به خودی خود، دارای تقسیمات و انشعاباتی است و انواع متعدد دیگری را در بر می‏گیرد.در سیر نگارش تمامی مطالب، تلاش نگارنده این بوده است مصادیق و دیدگاه‌های آموزشی اسلام را با نگاه خاص علوم قرآنی عرضه کند. به عنوان مثال، در بخش دوم از فصل دوم، انواع روش‌های تعلیم را از این دیدگاه بررسی کرده است. از دیدگاه مستقیم، روش‌هایی از قبیل سخنرانی، گفت و گو، پرسش و پاسخ، مباحثه، مجادله - که البته منظور مجادله به نحو احسن است و با مناظرۀتشابه‏ها و تفاوت‌هایی نیز دارد - مهم شمرده می‏شوند. روش‌های غیر مستقیم نیز به دو گونه روش‌های مشاهده‏ای و اکتشافی تقسیم می‏گردند. روش‌های مشاهده‏ای شامل روش نمایشی، ایفای نقش، خطاب غیرمستقیم بیانی، خطاب غیرمستقیم عملی و تقلید از الگوست. روش‌های اکتشافی نیز عبارت‏اند از: روش مقایسه‏ای، روش تمثیل، روش قصه‏گویی و روش خودآموزی از طریق خودآزمونی.نویسنده در بخش سوم نیز در حیطۀروش و فن مربوط به عاطفه و احساس مراحلی را ذکر کرده است که عبارت‏اند از: استفاده از هنر در تعلیم، رعایت اصل تدریج، اصل عدم سختگیری، زمان آموزش و یادگیری، اراده، انگیزه، راهکارهایی برای جلب مشارکت ارادی فراگیر، راهکارهایی برای جلب مشارکت غیر ارادی فراگیر.