(۱)
محاربه و افساد فى الأرض در قرآن، حدیث و فقه اسلامى

رازینى، على

كارشناسى ارشد علوم جزایى و جرم‏شناسى
دانشگاه آزاد اسلامى تهران
استاد راهنما: فیض، علیرضا
استاد مشاور: صادقى
۳۷۳ ص

از آن‏جا كه قوانین مصوّب جمهورى اسلامى ایران در خصوص جرائم علیه امنیت، مشتمل بر برخى ابهامات و ناهماهنگى‏ها از جهت تعدد عناوین جرایم (از قبیل عناوین محاربه، افساد، بغى و مانند آن) و نیز روشن نبودن تعریف قانونى و دقیق این عناوین، و روشن نبودن مجازات برخى از این جرایم است و در سخنان فقها نیز نظریات مختلفى وجود دارد. یكى از زمینه‏ هاى نیازمند به بحث، موضوع جرایم علیه امنیت است كه نگارنده، در چهار بخش، موضوع پایان‏نامه خود قرار داده است.
بخش اوّل كه در آن از كلّیات بحث مى‏شود، مشتمل بر دو موضوع كلّى است: جایگاه محاربه و افساد فى الأرض در قوانین جمهورى اسلامى ایران.
این بخش، سه فصل دارد. فصل اوّل، درباره واژه «جُرم» و بررسى ریشه‏اى و اصطلاحى آن است كه آن را در مفهوم عرفى به معناى گناه و بِزِه گرفته‏اند و در قرآن نیز به الفاظ مختلفى در موارد متعدّد به كار رفته است برخى از واژه‏شناسان نیز تلاش نموده‏اند كه بین مفهوم گناه و بِزِه و مفهوم قطع، ارتباط و تناسبى قائل شوند. از جمله گفته‏اند چون گناه موجب قطع رحمت خداوند و یا بُریده شدن انسان از رحمت خداوند مى‏شود، از آن به جرم تعبیر شده است كه البته خالى از تكلیف نیست. در فصل دوم، واژه «امنیت» مورد بررسى قرار گرفته است و در فصل سوم، جایگاه جرایم علیه امنیت در حقوق جزا بررسى شده است.
بخش دوم، درباره محاربه، معناى لغوى و اصطلاحى محاربه، محاربه در قرآن، محاربه در روایات، محاربه از نظر فقهاى اهل سنّت و محاربه از نظر فقهاى شیعه است در این بخش با اشاره به آیاتى از سوره مائده، بقره و توبه، ضمن بحث و بررسى درباره شئون اخلاقى یهودیان و طرح و بیان فتنه‏گرى‏ها و اقدامات آنان علیه انبیاى الهى، داستان فرزندان آدم (هابیل و قابیل) و نزاع و مخاصمه آن دو بر اثر حسد و كشته شدن هابیل به دست قابیل، مورد توجّه قرار گرفته و به دنبال آن از حكم الهى محاربه و كیفر آن بحث شده و قول برخى از مفسّران شیعه و اهل سنّت درباره این آیات، مورد بررسى قرار گرفته است.
در قسمت بحث محاربه در احادیث پیامبرصلى الله علیه وآله و ائمه معصومان‏علیهم السلام نیز ضمن رجوع به كتب روایى اهل سنّت از قبیل صحاح سته و نیز كتب روایى شیعه مانند وسائل الشیعة، ده‏ها روایت در خصوص محاربه و مباحث مربوط به آن بیان شده و یك دسته‏بندى كلّى از این احادیث به این صورت عنوان شده كه چون قوانین جمهورى اسلامى ایران، طبق احكام و موازین شیعه به اجرا درمى‏آید، لذا روایاتى كه از كتب شیعه مورد استنادند، نقل و مورد بررسى قرار گرفته است.
محور بخش سوم، اِفساد فى الأرض است كه مشتمل بر چهار فصل با عناوین: معناى لغوى و اصطلاحى افساد، افساد در آیات قرآن و احادیث، افساد در كلمات فقهاى عامه و خاصّه، و رابطه محاربه و افساد فى الارض است.
در بخش چهارم نیز سایر عناوین مربوط به جرایم علیه امنیت در فقه، كه مشتمل بر چهار فصل به نام‏هاى: بغى، ارتداد، ارجاف و سایر مواردى است كه داراى كیفر اعدام است.
بخش پنجم نیز شامل عناوین مربوط به جرایم امنیت در حقوق موضوعه بررسى كرده كه مشتمل بر چهار فصل است: جرائم علیه امنیت داخى و خارجى، جرم سیاسى و غیرسیاسى، تروریسم و سایر موارد مهم از قبیل هواپیماربایى، آدم‏ربایى و بمب‏گذارى. در بخش ششم، نگارنده به نتیجه‏گیرى از بحث‏ها پرداخته كه خود، سه فصل دارد: محاربه و افساد در قوانین جمهورى اسلامى ایران، محاربه و افساد در رویه قضایى دهه اوّل انقلاب و بررسى برخى آراى قضات محاكم و شعب دیوان عالى قضایى كشور، و بحث فقهى حقوقى در مورد تعریف محارب و مفسد و نقد نظریات ارائه شده.