(۱)
نقد و تحلیل دیدگاه‏هاى متصوّفه به حدیث

دهقان‏زاده، ابراهیم

كارشناسى ارشد علوم قرآن و حدیث
دانشكده اصول دین قم
استاد راهنما: عابدى، احمد
استاد مشاور: نجّارزادگان، فتح‏اللَّه
سال ۱۳۸۰
۱۶۹صفحه

این مجموعه، در وهله اوّل، نگاهى اجمالى به تعاریف تصوّف، تاریخچه ظهور، علل پیدایش و فِرق متعدّد این مذهب در جهان اسلام دارد. سپس به دخل و تصرّفاتى كه این گروه در آیین مقدّس اسلام نموده‏اند، پرداخته و از حوزه حدیثى، آنها را مورد نقد و تحلیل قرار داده است.
موضوع و هدف اصلى این تحقیق، آشنایى با دیدگاه‏هاى صوفیان نسبت به احادیث معصومان‏علیهم السلام است تا روشن شود كه آنان تا چه اندازه پایبند به احادیث منقول از پیامبر اكرم و ائمه اطهار بوده‏اند و تا چه مقدار از این احادیث را كنار گذاشته و نسبت به آنها بى‏توجّه بوده‏اند، و نیز چه مقدار از احادیث را خودشان جعل نموده و به یكى از بزرگان دین نسبت داده‏اند.
دیگر هدف مدّ نظر در این تحقیق، پرداختن به این مسئله است كه تصوّف تا چه اندازه با دین اسلام و مخصوصاً احادیث منقول از معصومان‏علیهم السلام هماهنگى و همبستگى دارد، و آیا اصلاً چنین دیدگاهى مورد تأیید ائمه معصوم‏علیهم السلام بوده است یا نه؟ و این‏كه متصوّفه در مشروعیت بخشیدن به اعمال خود، دست به دامان چه نوع احادیثى شده‏اند. آیا دلیلى قانع كننده و مدركى معتبر و غیرقابل خدشه در اثبات حقّانیت خود دارند یا بر عكس، به احادیثى جعلى یا ضعیف و یا متشابه متشبّث شده‏اند؟
و نهایت این كه اگر متصوّفه داراى اصالت نیستند، با چه حربه‏هایى توانسته‏اند تا به حال به موجودیت خود ادامه دهند و در این راستا، چه افكار و عقاید و اعمالى را ابداع نموده و به نام دین به خورد مسلمانان داده‏ند؟
همچنین در این تحقیق، روشن شده است كه متصوّفه در راه نیل به اهداف خود، چه مقدار از احادیث صحیح را با تأویل‏هاى غلط و افراطى، از معانى اصلى و حقیقى آنها تغییر داده و معانى دیگرى بر خلاف دستورهاى دین مقدّس اسلام تحمیل نموده‏اند.
در بخشى از این پایان‏نامه، به پاره‏اى از عقاید و بدعت‏هاى متصوّفه پرداخته شده و به طور خیلى خلاصه توضیح داده شده كه عدّه‏اى از صوفیان در هر چهار حوزه جعل، تأویل‏هاى افراطى، طرد احادیث صحیح السند و بدعتگذارى، از هیچ‏گونه اقدامى دریغ نورزیده‏اند و به همین جهت، مورد انتقاد و مذمّت شدید ائمه معصوم‏علیهم السلام و نیز علما و فقهاى طراز اوّل اسلام، قرار گرفته‏اند، كه به بعضى از آنها در بخش آخر تحقیق، اشاره شده است. ضمناً جهت اثبات عدم هماهنگى گفتار صوفیان با كردارشان، به بیان مواردى از تناقض‏گویى آنان، به كتاب‏هاى خودشان استناد شده، تا موضوع براى خوانندگان بیشتر روشن شود.
این پایان‏نامه، از یك مقدّمه و پنج فصل تشكیل یافته كه هر فصل نیز بخش‏هاى متعدّدى دارد. در مقدّمه، ضرورت و اهمّیت بحث، سابقه تاریخى بحث، هدف بحث و محدودیت‏هاى آن از نظر سیاست‏ها و موقعیت‏هاى روز، بررسى شده است.
فصل اوّل، درباره صوفى و تصوّف، تاریخچه ظهور این فرقه، علل پیدایش آنان، مهم‏ترین فرقه‏هاى صوفیه و سلسله‏هاى آنان، و ذكر مشایخ و بزرگان صوفیه است.
فصل دوم، احادیث جعلى توسط متصوّفه و نقد آنها آمده است.
فصل سوم، در مورد توجیه و تأویلات نادرست احادیث از ناحیه این فرقه و ردّ و نقد این تأویلات از بیان بزرگان است. در فصل چهارم به ردّ احادیث صحیح توسط صوفیه و بعضى از عقاید باطل آنان، و پاره‏اى از بدعت‏ها و آداب خلاف شرع صوفیه پرداخته شده است.
فصل پنجم نیز مربوط به سیماى صوفیه در حدیث و نمونه‏هایى از تناقض‏گویى آنان است.